Uit de effectbeoordeling van de Commissie blijkt dat het potentieel van het afvangen en opslaan van CO2 (CCS) zeer groot is. De Commissie heeft daarom een richtlijn voorgesteld die kaders schept voor de techniek die aanzienlijk kan bijdragen aan de klimaatdoelstellingen van de EU. Tegen 2020 zou zeven miljoen ton en tegen 2030 zou tot 160 miljoen ton CO2 kunnen worden opgeslagen, ervan uitgaande dat de broeikasgasemissies tegen 2020 met 20 % dalen en CCS particuliere, nationale en communautaire steun krijgt en een milieuveilige technologie blijkt te zijn. De in 2030 vermeden CO2-emissies zouden ongeveer 15 % van de in de Unie verplichte reducties kunnen vertegenwoordigen.

CCS-richtlijn 2009/31/EG
De richtlijn stelt een wettelijk kader vast voor de milieuveilige geologische opslag van CO2, teneinde bij te dragen tot de bestrijding van de klimaatverandering. Het doel van milieuveilige geologische opslag van CO2 is de permanente insluiting van CO2 op een zodanige manier dat negatieve effecten op en risico’s voor het milieu en de volksgezondheid worden voorkomen of, indien dit niet mogelijk is, zoveel mogelijk worden weggenomen.

Afvang en opslag van kooldioxide (Carbon Capture and Storage - CCS) is een overbruggingstechnologie die zal bijdragen om de klimaatverandering te matigen. De techniek bestaat erin dat het door industriële installaties uitgestoten kooldioxide (CO2) wordt opgevangen, wordt getransporteerd naar een opslaglocatie en daar ten slotte wordt geïnjecteerd in een geschikte ondergrondse geologische formatie met het oog op opslag voor onbeperkte duur. Voor CO2 die permanent en milieutechnisch veilig is opgeslagen hoeven geen emissierechten meer te worden ingeleverd. De Europese CCS-richtlijn regelt vanaf 2013 de vergunningverlening, het monitoren en de omgang met aansprakelijkheid van de opslag.

Decentrale overheden
In Nederland is er een aantal plaatsen waar in potentie CO2 kan worden opgeslagen in lege gasvelden. Eind 2009 is vastgesteld dat Barendrecht de eerste plek in Nederland wordt waar dit gaat gebeuren. De ministeries van EZ en VROM, OCAP  en Shell werken aan de realisatie hiervan en verschillende decentrale overheden zijn hierbij betrokken. Het ministerie van EZ is verantwoordelijk voor het bovengrondse deel van CO2-opslag, de provincie Zuid-Holland is vanuit een afvalstoffenperspectief verantwoordelijk voor het ondergrondse gedeelte (de feitelijke opslag) en de DCMR Milieudienst Rijnmond is betrokken bij de veiligheid van het project. De m.e.r. - en vergunningenprocedures zijn samengevoegd en de provincie is als eerste verantwoordelijk voor het doorlopen hiervan. De gemeenten Barendrecht en Albrandswaard zorgen voor inspraakmogelijkheid voor burgers en informatievoorziening.

Voor het afvangen van CO2 kent de richtlijn met name de verplichting (artikel 33) dat nieuwe stookinstallaties met een vermogen van 300 MW of meer geschikt zijn om CO2 af te vangen, zodat daarvoor later alsnog de verplichting kan worden opgelegd om de CO2 af te vangen. Ten aanzien van transport van CO2 bevat de richtlijn voorschriften (artikel 21) over de toegang tot het transportnetwerk voor CO2 en over de kwaliteit van het CO2 dat wordt getransporteerd (artikel 12). Voor opslag van CO2 is een opslagvergunning nodig. De richtlijn stelt eisen aan de aanvraag, procedure en inhoud van de opslagvergunning. In de aanvraag en de vergunning komen o.a. aan de orde: ligging en begrenzing van het opslagvoorkomen, opslagproces, hoeveelheden en samenstelling van CO2, monitoring, calamiteiten, voorlopig sluitingsplan, en financiële zekerheid. Ook bestaat in sommige gevallen een verplichting tot een milieueffectrapportage. Op verschillende momenten in het proces van CCS kunnen decentrale overheden verantwoordelijkheid dragen. Ten slotte is het van belang op de merken dat de opslag van CO2 veel gevolgen heeft voor de ruimtelijke ordeningspraktijk.

Implementatie in Nederland
De richtlijn wordt geimplementeerd via een wijziging van de Mijnbouwwet. Ook de bijlage bij het Besluit milieu-effectrapportage 1994, het Waterbesluit, gebaseerd op de Waterwet,  het Besluit emissie-eisen grote stookinstallaties milieubeheer (BEES-A) of de ministeriële regeling omgevingsrecht en de Wet milieubeheer worden aangepast om te voldoen aan de eisen van de CCS-richtlijn (§ 4.2, memorie van toelichting). Bij de implementatie wordt getracht zoveel mogelijk aan te sluiten bij de bestaande indeling en de bestaande vergunningensystematiek van de Mijnbouwwet. Het ministerie van VROM is verantwoordelijk voor de implementatie en werkt samen met het ministerie van EZ. 

Twee belangrijke aanpassingen zijn de volgende.
- Ten eerste moeten in de vergunning voor opslag van CO2 zaken geregeld zijn zoals een monitoringsplan, een voorlopig sluitingsplan, zekerheidstelling etc. Deze onderwerpen komen volgens de Mijnbouwwet bij een reguliere opslagvergunning pas in een later stadium aan de orde.
- Ten tweede bevat de richtlijn bepalingen over transport van CO2 en regels over zekerstelling en overdracht van verantwoordelijkheid van opgeslagen CO2 aan de Staat, nadat vastgesteld is dat het CO2 veilig en permanent is opgeslagen. Dergelijke specifiek op permanente opslag van CO2 gerichte voorschriften gelden voor opslag nu niet. De richtlijn eist derhalve met name aanvulling van de bestaande bepalingen in hoofdstuk 3. Om die reden splitst het wetsvoorstel het bestaande hoofdstuk 3 in een paragraaf algemene bepalingen voor opslag van stoffen – waaronder CO2 – en een paragraaf aanvullende bepalingen die uitsluitend van toepassing zijn bij permanente opslag van CO2. Zo wordt bewerkstelligd dat bij opslag van CO2 als hoofdregel de normale voorschriften voor opslag van stoffen gelden. (zie § 3.2 van de memorie van toelichting).

Belangrijke data
25 juni 2009: inwerkingtreding
25 juni 2011: Deadline omzetting
uiterlijk 25 juni 2012: Opslaglocaties exploiteren volgens richtlijn

Comitologie
De richtlijn voorziet in de oprichting van een Comité klimaatverandering. Wat dit Comité doet staat niet in de richtlijn.

Meer informatie
Richtlijn 2009/31/EG betreffende de geologische opslag van kooldioxide
Dossier implementatiewetgeving CCS-richtlijn
Website Agentschap NL over Taskforce CCS