Duurzame overheid algemeen
Aanbesteden
Openbare verlichting
Duurzaam bouwen
Staatssteun

Duurzame overheid algemeen
Decentrale overheden krijgen op allerlei beleidsterreinen steeds meer te maken met duurzaamheid en milieu. Zo moeten gemeenten, provincies en waterschappen rekening houden met duurzaamheid bij onder meer inkopen en aanbesteden, met betrekking tot openbare verlichting en de energieprestaties van nieuwe (openbare) gebouwen. Hieronder vindt u de belangrijkste onderwerpen waarbij duurzaamheid en de overheid een belangrijke rol spelen.

Aanbesteden 
Duurzaam aanbesteden, met als gevolg duurzaam inkopen, gaat in essentie over het verminderen van de negatieve impact op het milieu van productie, transport, het gebruik van goederen en het verwerken van gebruikte goederen. De Europese Commissie stimuleert duurzaam inkopen bij overheden door hun relatief grote marktaandeel van 16 %, wat tot gevolg heeft dat een overheid die enkel duurzaam aanbesteed een reëel effect heeft op het aanbod op de markt en een duidelijk signaal kan afgeven. Voorbeelden van duurzaam aanbesteedde opdrachten zijn energie-efficiënte schoolgebouwen, energiebesparende straatverlichting en minder vervuilend openbaar vervoer. Duurzaam aanbesteden kan helpen bij het behalen van de Europese klimaat- en energiedoelstellingen.  

De aanbestedingsrichtlijnen besteden expliciete aandacht aan duurzaamheid. De aanbestedingsrichtlijn 2004/18 bijvoorbeeld verduidelijkt hoe aanbestedende diensten kunnen bijdragen tot de bescherming van het milieu en de bevordering van duurzame ontwikkeling, op een wijze die het mogelijk maakt om voor hun opdrachten nog steeds de beste prijs-kwaliteitsverhouding te krijgen. Een beschrijving van alle bepalingen uit de Europese aanbestedingsrichtlijnen is te vinden in het handboek Groen kopen! van de Europese Commissie.  

Provincies en waterschappen hebben als ambitie om in 2010 bij 50 % van de inkopen duurzaamheid mee te nemen. De gemeenten streven naar 75 % na in 2010 en 100 % in 2015. Op de website van PIANOo, een expertisecentrum van de overheid over aanbesteden, kunt u hier zien voor welke productgroepen de criteria zijn vastgesteld. Wijzigingen worden voorbereid door Agentschap NL en vastgesteld door het ministerie van Infrastructuur en Milieu. Op agentschapnl.nl vindt u informatie over actualisatietrajecten. 

Platform Duurzame Overheden
Website PIANOo over duurzaam inkopen
Dossier aanbestedingen/duurzaam van Europa decentraal 

Openbare verlichting
In maart 2009 is door de Europese Commissie op basis van de richtlijn Ecodesign (2005/32/EG), een Europese verordening vastgesteld met energie-efficiënte eisen op het gebied van straat- en kantoorverlichting en in september 2009 een verordening waarin het verbod op het in handel brengen van gloeilampen is vastgelegd.

Om energiezuinige verlichting te stimuleren en lichthinder te beperken heeft minister Cramer van VROM in 2007 de Taskforce Verlichting in het leven geroepen. Deze taskforce bestaat uit vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven, van overheden en milieu- en natuurorganisaties en heeft drie projectgroepen ingesteld: huishoudelijke verlichting, utilititeitsbouw en openbare verlichting. Om aan de Europese voorschriften over openbare verlichting te voldoen neemt de projectgroep Openbare Verlichting verschillende maatregelen om gemeenten en provincies te ondersteunen bij het opstellen van hun uitvoeringsplannen om de openbare verlichting energiezuinig te maken. Door het aanbieden van onder andere masterclasses hoopt de Taskforce dat gemeenten en provincies meer actie ondernemen voor de realisatie van energiezuinige openbare verlichting.

De provincies en gemeenten moeten in 2010 een uitvoeringsplan hebben ontwikkeld dat gericht is op energiezuinige openbare verlichting. Dit moet in 2011 een energiebesparing van vijftien procent opleveren. Hiernaar streeft de Taskforce Verlichting. De projectgroep Openbare Verlichting van de Taskforce zal de decentrale overheden ondersteunen bij het ontwikkelen en uitvoeren van de plannen. Uit de rapportage Uitvoering Taskforce Verlichting 2009 blijkt dat inmiddels 101 gemeenten een uitvoeringsplan voor energiezuinige openbare verlichting hebben opgesteld en dat 207 hieraan werken. De provincies willen eind maart 2010 een plan gereed te hebben. In 2011 zouden volgens de Taskforce alle gemeenten en provincies een uitvoeringsplan moeten hebben.

Meer informatie:
Website Taskforce verlichting
Website SenterNovem over openbare verlichting
VROM dossier verlichting

Duurzaam bouwen
Duurzaam bouwen is een onderdeel van de duurzaamheidsstrategie van de Europese Unie. De Europese Richtlijn over energieprestaties van gebouwen (2002/92/EG) is het resultaat van een onderzoek naar het effect van communautaire programma’s op dit gebied. Het Groenboek ‘op weg naar een Europese strategie voor een continue energievoorziening’ concludeert dat de Europese programma’s over steun voor en bevordering van nieuwe technologieën er niet in geslaagd zijn om de nieuwe normen voor energie-efficiëntie in gebouwen te realiseren. De Richtlijn heeft dan ook als voornaamste doel om betere energieprestaties van gebouwen in de EU te bevorderen en er zoveel mogelijk zorg voor te dragen dat alleen de meest kosteneffectieve maatregelen worden getroffen. Een afgeleide doelstelling betreft het realiseren van een betere coördinatie van wetgeving op dit gebied tussen de lidstaten.

Europese richtlijnen op dit gebied zijn de Richtlijn energieprestatie van gebouwen (EPBD, naar het Engelse Energy Performance Building Directive 2002/91/EG) uit 2002 en de Richtlijn over energie-efficiëntie bij het eindgebruik en energiediensten (2006/32/EG) uit 2006. De laatste bevat verplichtingen met betrekking tot certificering van energieprestaties van gebouwen. De invoering van slimme meters is een voorbeeld van activiteiten ter implementatie van deze Richtlijn. Implementatie van de richtlijnen met betrekking tot energie-efficiënte gebeurt in Nederland middels de Wet implementatie EG-richtlijnen energie-efficiënte. De richtlijn had 17 mei 2008 geïmplementeerd moeten zijn, maar loopt het wetgevingsproces in Nederland loopt nog (Parlando dossier 31320).

SenterNovem, een agentschap van het ministerie van Economische Zaken, verzamelt actief kennis en informatie over duurzame kwaliteit van de gebouwde omgeving, maakt dit toegankelijk en zorgt voor verspreiding onder professionals in de bouw en overheden.

Website SenterNovem over duurzaam bouwen

Staatssteun
De communautaire richtsnoeren inzake staatssteun voor milieubescherming (het milieusteunkader) omvatten belangrijke bepalingen met betrekking tot klimaatbeleid. De richtsnoeren ondersteunen het door de Commissie in januari 2008 voorgestelde pakket aan maatregelen inzake energie en klimaatverandering. De nadruk ligt op het afdwingen dat vervuilers betalen voor hun vervuiling en op het ondersteunen van milieuvriendelijke technologieën en de ontwikkeling. Voornamelijk de bepalingen met betrekking tot het opwekken van hernieuwbare energie en biobrandstoffen, CO2 opslag en energiebesparing zijn van belang voor decentrale overheden.

Hieronder vindt u de artikelen waarin deze bepalingen zijn opgenomen in de voorlopige Nederlandse versie van de nieuwe richtsnoeren:
- Steun voor energiebesparing: punt 3.1.4, art. 78 – 84.
- Steun voor het gebruik van hernieuwbare energiebronnen: punt 3.1.5, art. 85 – 94
- Steun voor warmtekrachtkoppeling: punt 3.1.6, art. 95 – 101

Met betrekking tot de steun voor CO2-opslag geldt dat wegens het gebrek aan ervaring met nieuwe technieken voor CO2-opslag, -opvang en -vervoer geen concrete bepalingen zijn opgenomen in de nieuwe communautaire richtsnoeren. Alle meldingen hierover zullen individueel worden beoordeeld op grond van art. 107, lid 3 van het EU-Werkingsverdrag (oud artikel 87 VEG).

Veranderingen
De belangrijkste verandering die in verband staan met het nieuwe pakket maatregelen zijn de volgende:
- Aanzienlijk verhoogde steunintensiteiten;
- Afwijkingen van milieubelastingen zijn mogelijk in bepaalde omstandigheden, mits de lidstaat de noodzaak ervan voldoende heeft gerechtvaardigd;
- De richtsnoeren zijn opgesplitst in een standaardbeoordeling en een nadere beoordeling. De nadere beoordeling geldt voor hoge steunbedragen voor individuele begunstigden.

De volgende steunverleningen moeten individueel worden aangemeld:
i. investeringssteun: wanneer de steun meer bedraagt dan 7,5 miljoen euro voor een onderneming;
ii. exploitatiesteun voor energiebesparing: wanneer de steun over een periode van vijf jaar meer bedraagt dan 5 miljoen euro per onderneming;
iii. exploitatiesteun voor de opwekking van duurzame elektriciteit en/of voor duurzame warmtekrachtkoppeling: wanneer de steun wordt verleend aan installaties voor de productie van duurzame elektriciteit op locaties waar de uiteindelijke hoeveelheid opgewekte duurzame elektriciteit meer dan 125 MW bedraagt
iv. exploitatiesteun voor de productie van biobrandstof: wanneer de steun wordt verleend aan installaties voor de productie van biobrandstof op locaties waar de uiteindelijke productie meer dan 150 000 ton per jaar bedraagt
v. exploitatiesteun voor warmtekrachtkoppeling: wanneer de steun wordt verleend aan een warmtekrachtkoppelingsinstallatie waarvan de uiteindelijke capaciteit om via warmtekrachtkoppeling elektriciteit te produceren meer dan 200 MW bedraagt. Steun voor de productie van warmte via warmtekrachtkoppeling zal worden beoordeeld in het kader van de aanmelding, gebaseerd op de elektriciteitscapaciteit.

Algemene Groepsvrijstellingsverordening (AGVV)
Voor veel van bovenstaande soorten staatssteun is momenteel een vrijstelling van melding bij de Europese Commissie mogelijk. Lees hier meer over deze vrijstellingsverordening.   

Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie (SDE)
Het Nederlandse Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie (SDE) is een voorbeeld van een goedgekeurde staatssteunmaatregel ten behoeve van het milieu, in dit geval de productie van duurzame energie. Investeerders in projecten op het gebied van hernieuwbare elektriciteit, hernieuwbaar gas en warmtekrachtkoppeling (wkk) kunnen gebruik maken van de SDE. Het ministerie van Economische Zaken wil hiermee ondernemers ondersteunen die energie produceren op een manier die het milieu nauwelijks belast. Het gaat om projecten die nog net niet uit de kosten komen zonder geld van de overheid. SenterNovem, het agentschap voor duurzaamheid en innovatie van het ministerie van EZ, beheert het SDE.

Meer informatie
Tekst Richtsnoeren voor milieubescherming (pdf)
Dossier Milieu/Staatssteun voor milieubescherming van Europa decentraal
Dossier Staatssteun/Milieu van Europa decentraal
Veelgestelde vragen en antwoorden over staatssteun voor milieudoeleinden
Website SenterNovem over de Stimuleringsregeling Duurzame Energie (SDE)
Dossier Milieu/Praktijkvoorbeelden voor goedgekeurde steunmaatregelen voor energiebesparing