HomeDossiersStaatssteunVoorpagina

Staatssteun

Voorpagina Kernvragen Wet- en regelgeving Uitspraken Procedures Info&Service
 

Voorpagina

03-02-2010
Staatssteun inleiding
Controle op overheidssteun - waaronder steun door decentrale overheden - aan ondernemingen is een van de belangrijkste onderdelen van het mededingingsbeleid binnen de Europese Gemeenschap. Een van de doelen van de Europese wet- en regelgeving is het scheppen van gelijke concurrentievoorwaarden voor alle ondernemingen op de gemeenschappelijke markt. De maatregelen van de overheid die concurrentievervalsend uitpakken door onterecht voordelen te scheppen voor ondernemingen of bepaalde producties daarvan, zijn daarom niet toegestaan.
Regels over staatssteun vloeien voort uit artikel 107, 108 en 109 VWEU (oud artikel 87, 88 en 89 van het EG-Verdrag) waarin onverenigbaar met de interne markt worden verklaard 'steunmaatregelen van de staten of in welke vorm dan ook door de staatsmiddelen bekostigd die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beďnvloedt.' De Europese Commissie heeft de exclusieve bevoegdheid om staatssteun te controleren en alsnog goed te keuren dan wel afwijzen. Daarom zijn de lidstaten – en ook decentrale overheden - verplicht om de voorgenomen steunmaatregelen ter goedkeuring bij de Commissie aan te melden.

Het staatssteunverbod betekent echter niet dat een overheid nooit steun aan een onderneming mag geven. Als de overheid ervoor kiest om bepaalde beleidsprioriteiten te steunen, bijvoorbeeld bestrijding van werkloosheid of stimulering van innovatie en investeringen in bepaalde sectoren waar de marktwerking alléén onvoldoende vooruitgang biedt, dan is dat vaker toegestaan dan verboden. De steunverlening moet uiteraard wel gebeuren in overeenstemming met de staatssteunbepalingen van het Verdrag betreffende de werking van de EU. De Commissie heeft de uitzonderingen op het steunverbod uitgewerkt in kaderregelingen, mededelingen en richtsnoeren. Aan deze regels toetst zij de aangemelde steunmaatregelen.

Opbouw dossier
Het doel van dit dossier is het geven van een overzicht van de wet- en regelgeving voor staatssteun die van belang is voor decentrale overheden. Het uitgangspunt is een directe toegang tot de achterliggende documenten, jurisprudentie en praktijkvoorbeelden.

'Kernvragen' geven een kort overzicht van de staatssteunproblematiek. Verder is de informatie in dit dossier verdeeld over verschillende inhoudelijke thema's (zie rechts). Onder een aparte tab is een overzicht opgenomen van voor decentrale overheden relevante wet- en regelgeving. Onder 'Uitspraken' staat jurisprudentie van het Hof van Justitie en het Gerecht van Eerste Aanleg, maar ook de Nederlandse rechter. Hierin vindt men aanknopingspunten over de interpretatie van de verdragsbepalingen. Op verschillende plaatsen in het dossier zijn als voorbeeld beschikkingen van de Europese Commissie over (decentrale) steunmaatregelen in Nederland of andere lidstaten opgenomen. Deze beschikkingen geven inzicht in de manier waarop de Commissie steunmaatregelen beoordeelt en de vragen die zij daarbij stelt. Onder 'Procedures' staat onder andere een korte beschrijving van meldingsprocedures in Brussel. Onder deze tab zijn ook praktische checklists opgenomen. Info & Service bevat links naar websites en informatiebronnen.
08-01-2010
Nationale monumentenregeling goedgekeurd door Europese Commissie
Eind 2009 heeft de Europese Commissie de Nationale regeling voor de instandhouding en het herstel van beschermde historische monumenten goedgekeurd (Steunmaatregel N-606-2009). De monumentenregeling is van toepassing op steun ter compensatie van de meerkosten die gemaakt moeten worden om monumenten te restaureren en conserveren. Wanneer aan de voorwaarden wordt voldaan is deze compensatiesteun niet aanmeldingsplichtig.
Lees verder
21-12-2009
Europese Commissie akkoord staatssteun woningcorporaties
Nederlandse staatssteun aan woningcorporaties en bijzondere projectsteun blijft toegestaan. Nadat Eurocommissaris Kroes en minister Van der Laan voor Wonen, Wijken en Integratie in oktober al een mondeling akkoord bereikten heeft nu de Europese Commissie ingestemd met de Nederlandse staatssteun aan woningcorporaties. De Commissie acht de steun verenigbaar met de Europese staatssteunregels inzake diensten van algemeen economisch belang.
Lees verder
19-12-2009
Publicatie: wanneer is loonkostensubsidie verboden staatssteun?
Voor decentrale overheden vormen loonkostensubsidies een bruikbaar instrument om de re-integratie van bijvoorbeeld bijstandsgerechtigden te bevorderen. Hierbij kan echter sprake zijn van verboden staatssteun. Of dit het geval is en hoe een steunmaatregel ‘staatssteunproef’ kan worden vormgegeven, leest u in het nieuwe factsheet ‘Loonkostensubsidies en staatssteun’ van Europa decentraal. 
Lees verder
03-12-2009
Mogelijkheden decentrale overheden voor financiering boerderijeducatie
Decentrale overheden kunnen tot 200.000 euro steun verlenen voor de financiering van boerderijeducatie zonder dat dit bij de Europese Commissie moet worden gemeld. Boerderijeducatie wordt doorgaans niet gezien als onderdeel van het productieproces van landbouwproducten en kan daardoor profiteren van een aanzienlijk hoger steunplafond onder de de-minimisvrijstelling. Dat blijkt uit een onderzoek dat de taskforce Multifunctionele Landbouw heeft laten uitvoeren. 
Lees verder
06-11-2009
Europese Commissie keurt voorgestelde crisissteun landbouw goed
De Europese Commissie heeft ingestemd met de voorgestelde staatssteun aan de landbouwsector, waar Europa decentraal vorige maand al over berichtte. Hiermee wordt de Tijdelijke Kaderregeling inzake staatssteun officieel aangepast en mogen lidstaten landbouwondernemingen een subsidie tot 15.000 euro verlenen.
Lees verder
26-10-2009
Mondeling akkoord over staatssteun woningcorporaties
Nederlandse staatssteun aan woningcorporaties en bijzondere projectsteun wordt niet verboden. Hierover hebben Eurocommissaris Kroes en minister Van der Laan van Wonen, Wijken en Integratie een mondeling akkoord bereikt. Hiermee is volgens de minister een einde gekomen aan een jarenlange discussie.
Lees verder
12-10-2009
Europese Commissie stelt tijdelijke crisissteun landbouw voor
De Europese Commissie heeft een aanpassing van de tijdelijke kaderregeling inzake staatssteun voorgesteld, om steun aan landbouwondernemingen die zijn getroffen door de economische en financiële crisis toe te staan. Met deze voorgestelde wijziging zou aan land- of tuinbouwondernemingen een subsidie tot maximaal 15.000 euro kunnen worden verleend. Momenteel is de landbouwsector nog uitgesloten van tijdelijke steun in het kader van de crisis. De minister van LNV heeft aangegeven na doorvoering van de voorgestelde verruiming van de steunmogelijkheid, een tijdelijke garantstelling op leningen voor werkkapitaal voor alle sectoren in de land- en tuinbouw te verlenen.
Lees verder
05-10-2009
Antwoorden prejudiciële vragen Raad van State over woningcorporaties
Op 1 oktober jl. heeft het Europese Hof uitspraak gedaan over de prejudiciële vragen van de Raad van State in het geding tussen de minister van VROM en woningstichting Sint Servatius (zaak C-567/07). Het ging om een aantal fundamentele Europeesrechtelijke vragen op het gebied van de verrichting van (commerciële) woningbouwactiviteiten door woningcorporaties. De uitspraak van het Hof  is van groot belang voor woningcorporaties in Europa. Over de prejudiciële vragen die ook van belang konden zijn voor de interpretatie van de mede voor decentrale overheden relevante vragen aangaande invulling van DAEB laat het Hof zich helaas niet verder uit. 
Lees verder
25-09-2009
Tekst Nederlands nationaal kader beperkte crisissteun aangepast
Het ministerie van Economische Zaken heeft bekendgemaakt dat paragraaf 2 ('Juridische basis') wordt geschrapt uit de tekst van het Nederlands nationaal kader voor het tijdelijk verlenen van beperkte steunbedragen (NK). Het NK is een door de Europese Commissie goedgekeurde tijdelijke kaderregeling die het (decentrale) overheden mogelijk maakt tot maximaal € 500.000 overheidssteun te verlenen zonder staatssteunmelding.
Lees verder
18-09-2009
De Commissie stelt richtsnoeren staatssteun voor breedbandnetwerken vast
De Europese Commissie heeft richtsnoeren vastgesteld voor de toepassing van de staatssteunregels van het EG‑Verdrag op de overheidsfinanciering van breedbandnetwerken. De richtsnoeren zijn bedoeld als hulp aan de overheden, waaronder gemeenten en provincies, om de uitrol van breedband te versnellen en uit te breiden. De richtsnoeren bevatten ook specifieke bepalingen over de uitrol van next generation acces (‘NGA’) netwerken, waardoor overheidssteun om investeringen in deze strategische sector aan te moedigen mogelijk wordt, zonder dat onrechtmatige vervalsingen van de mededinging in het leven worden geroepen.
Lees verder
10-09-2009
Ontwikkelingen breedband: update Europese regelgeving
In het kader van de crisis- en herstelwet komen er ruimere mogelijkheden voor gemeenten financieel te participeren in de aanleg van breedbandinfrastructuur. De Europese staatssteunregels blijven voor alle decentrale initiatieven op breedbandgebied onverminderd van toepassing. Een geactualiseerde versie van de handreiking ‘Goed op weg met breedband’, die volgende maand verschijnt, moet decentrale overheden hierin ondersteunen. Ook komen er richtsnoeren van de Europese Commissie over staatssteun en breedband aan.
Lees verder
30-08-2009
Commissie presenteert verslag Europees mededingingsbeleid 2008
Door: Emmy Ruiter, Huis van de Nederlandse Provincies, Brussel
Op 19 augustus presenteerde de Europese Commissie het jaarlijks rapport over het Europees mededingingsbeleid. Het rapport geeft een samenvatting van de belangrijkste ontwikkelingen in het EU-mededingingsbeleid en van de belangrijkste initiatieven op het gebied van handhaving. Ook wordt uiteengezet hoe de verschillende instrumenten van het mededingingsbeleid (antitrustregels, regels inzake concentraties en staatssteun) verder zijn ontwikkeld en toegepast en welke voordelen het mededingingsbeleid de consumenten oplevert. In het verslag wordt bijzondere aandacht besteed aan de wijze waarop de instrumenten van het mededingingsbeleid zijn ingezet om de financiële en economische crisis aan te pakken. 
Lees verder
13-08-2009
Duidelijkheid over stimuleringsregeling woningbouw en staatssteun
Gemeenten kunnen in het kader van de ‘Tijdelijke Stimuleringsregeling woningbouwprojecten 2009’ subsidie aanvragen voor maatregelen die de vertraging of stopzetting van een woningbouwproject opheffen. Veel gemeenten hebben zich afgevraagd hoe om te gaan met staatssteun bij deze regeling. Op de website van SenterNovem worden inmiddels de belangrijkste vragen hierover beantwoord. 
Lees verder
11-08-2009
Hoe crisissteun in de bouw correct verlenen?
Hoe moeten overheden met de staatssteunregels omgaan bij de aanpak van de crisis in de bouw? Prof. dr. Bart Hessel, wetenschappelijk adviseur van Europa decentraal, gaat in zijn nieuwste bijdrage in Bouwrecht in op de verschillende mogelijkheden die decentrale overheden binnen de normale staatssteunregels hebben om bedrijven te steunen. Daarnaast zet Hessel in dit artikel helder uiteen welke extra opties er zijn door de uitbreiding van de staatssteunregels in verband met de crisis. In een tweede bijdrage van hetzelfde nummer geeft Hessel zijn visie op hoe de crisis, met name in de bouw, het best kan worden aangepakt.
Lees verder
23-07-2009
Staatssteunactiviteiten van de Commissie in het kader van de crisis
De Europese Commissie vraagt om inbreng over de beoordeling van het Europese kader voor crisissteun. Decentrale overheden kunnen aangeven op basis van welke elementen de Commissie zou moeten beoordelen of het kader voor crisissteunmaatregelen wordt gehandhaafd na 31 december 2009. Daarnaast heeft de Commissie begin juli de geldigheidsduur van de richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden verlengd tot 9 oktober 2012.
Lees verder
03-07-2009
Commissie actualiseert regels overheidsfinanciering publieke omroepen
De Europese Commissie heeft een nieuwe mededeling goedgekeurd over staatssteun om publieke omroepen, waaronder lokale regionale, te financieren. Deze mededeling biedt een duidelijk kader voor de ontwikkeling van publieke omroepdiensten en versterkt de rechtszekerheid voor investeringen van zowel publieke als particuliere media. De nieuwe mededeling vervangt de omroepmededeling van de Commissie van 2001. De belangrijkste veranderingen zijn onder meer dat de nadruk sterker ligt op verantwoording en een daadwerkelijke controle op het nationale niveau, met een transparante beoordeling van de totale impact van door de overheid gefinancierde nieuwe-mediadiensten. 
Lees verder
03-07-2009
Regionale steun voor grootschalige investeringsprojecten grondiger beoordeeld
De Europese Commissie heeft richtsnoeren goedgekeurd voor de grondige beoordeling van regionale steun voor grootschalige investeringsprojecten. Hierin staat welke informatie de Commissie nodig heeft om maatregelen uitvoerig op hun verenigbaarheid te beoordelen en wordt de beoordelingsmethodologie uiteengezet. Deze laatste berust op een afweging van de positieve en de ongunstige gevolgen van de steun. De richtsnoeren sporen met de verfijnde economische benadering die de Commissie hanteert voor het beoordelen van staatssteun en die gebaseerd is op de beginselen van het Actieplan staatssteun. Zij passen in de inspanningen van de Commissie om de staatssteunregels te verduidelijken en te verfijnen.
Lees verder
03-07-2009
Rijk geeft duurzaamheid nader vorm
Duurzame ontwikkeling is een van de prioriteiten van het kabinet. Duurzaam inkopen is daarvan een belangrijk onderdeel. Gemeenten zouden vanaf 2010 75 % en provincies en waterschappen 50 % duurzaam moeten inkopen. Om overheden op weg te helpen met duurzaam inkopen zijn er eind juni door de minister van VROM criteria voor duurzaam inkopen door de overheid bekend gemaakt (en in een Voortgangsrapportage plus bijlage aan de Kamer beschreven), die ook decentrale overheden kunnen benutten. Daarnaast hebben de minister van Buitenlandse Zaken en de staatssecretaris van Economische Zaken medio juni in een brief aan de Tweede Kamer laten weten dat bedrijven die gebruik maken van kinderarbeid niet meer in aanmerking komen voor overheidssteun.
Lees verder
12-06-2009
Europese Commissie keurt nieuwe staatssteunrichtsnoeren goed
De Europese Commissie heeft in twee documenten criteria vastgesteld voor een diepgaande beoordeling van grote bedragen aan opleidingssteun en steun voor kwetsbare en gehandicapte werknemers. Decentrale overheden dienen deze mededelingen te raadplegen bij bepaalde omvangrijke steunmaatregelen, die buiten de werkingssfeer van de algemene groepsvrijstellingsverordening voor staatssteun vallen en bij de Commissie gemeld moeten worden. Met de vaststelling van de richtsnoren hoopt de Commissie de goedgekeuringsprocedure van gemelde steun te versnellen. 
Lees verder
09-06-2009
EZ informeert over ontwikkelingen breedband
Om lokale overheden te helpen met hun breedbandstrategie heeft de staatssecretaris van Economische Zaken een brief aan gemeenten gestuurd. Hij informeert hen hierbij over de mogelijkheden die zij hebben om snel breedband te ontsluiten voor hun bedrijven en burgers. In de brief worden een aantal suggesties gedaan voor het geval de aanleg van netwerken stagneert, zoals het financieel deelnemen in de aanleg van netwerken. Hierbij moet wel uitdrukkelijk rekening worden gehouden met de Europese regels van staatssteun en aanbesteden. De bestaande handreiking ‘Goed op weg met breedband’ (2005) die ook hierover meer informatie geeft wordt momenteel geactualiseerd.
Lees verder
15-05-2009
Reactie VNG en IPO op ontwerp mededeling publieke omroep

In een reactie op de begin april door de Europese Commissie uitgebrachte ‘ontwerp mededeling betreffende de toepassing van de regels inzake staatssteun op de publieke omroep’ stellen de VNG en het IPO onder meer dat de laatste versie van de ontwerp mededeling een beknoptere en verduidelijkte versie betreft. De koepelorganisaties concluderen echter dat dit tweede ontwerp van de mededeling in haar gedetailleerdheid de bevoegdheden van de Commissie te buiten gaat en de competentie van de lidstaten oneigenlijk aantast.

Lees verder
20-04-2009
Consultatie nieuwe omroepmededeling
De Europese Commissie start een consultatie voor een herziene versie van een ontwerp mededeling over regels die van toepassing zijn op door de overheid te financieren publieke omroepdiensten. Tot 8 mei kunnen de lidstaten en belanghebbenden hun opmerkingen bij de Commissie kenbaar maken. Veel decentrale overheden kampen met staatssteunvragen bij de financiering van publieke omroepdiensten. Deze ontwerp mededeling beoogt hierbij meer duidelijkheid te verschaffen.
Lees verder
13-03-2009
Herziening tijdelijk raamwerk staatssteun voor garanties
Eind februari heeft de Commissie een aantal technische wijzigingen op de in december 2008 gepresenteerde ‘Tijdelijke communautaire kaderegeling' (betreffende een raamwerk staatssteun in verband met de economische crisis) vastgesteld. De herziening betreft met name steun in de vorm van garanties. Het eind januari verschenen ‘Handboek staatssteun voor Klein- en Middenbedrijf’ is naar aanleiding hiervan geactualiseerd. Voor decentrale overheden, die door de kredietcrisis vaker met staatssteunvragen worden geconfronteerd, zijn het tijdelijk raamwerk en bijvoorbeeld het handboek een (potentieel) instrument om mogelijke staatssteun te beoordelen.
Lees verder
27-02-2009
Gevolgen EU-staatssteuninitiatieven voor decentrale overheden nader beschouwd
In de uitgaven van de Gemeentestem van januari en februari is prof. dr. Bart Hessel, bijzonder hoogleraar Europees recht en decentrale overheden aan het Europa Instituut van de Universiteit Utrecht en wetenschappelijk adviseur van Europa decentraal, ingegaan op de vergaande gevolgen voor decentrale overheden van het actieplan staatssteun, en op de mogelijkheden die de algemene groepsvrijstellingsverordening (AGVV) hen biedt.
Lees verder
23-02-2009
Inventarisatie regionale en lokale duurzame energieprojecten
Europa decentraal is op zoek naar informatie over lokale en regionale initiatieven op het gebied van duurzame energie, waarbij gemeenten of provincies een rol spelen. Voorbeelden hiervan zijn het Warmtenet Rotterdam, het Mijnwaterproject in Heerlen en de NV Huisvuilcentrale Noord Holland. Wij horen graag wat er speelt om beter te kunnen bepalen hoe decentrale overheden het beste kunnen worden ondersteund bij het vormgeven van deze projecten. Het betreft de Europese aspecten: waar liggen de mogelijkheden in Europa en hoe pas je als gemeente of provincie de Europese regels goed toe.
Lees verder