Vanaf 18 augustus 2006 zijn nieuwe richtsnoeren van kracht aan de hand waarvan de Europese Commissie bepaalt wanneer staatssteun ten behoeve van risicokapitaalinvesteringen in middelgrote en kleine ondernemingen (MKB) verenigbaar is met de staatssteunregels van het EG-Verdrag. Risicokapitaal wordt gedefinieerd als aandelenfinanciering die aan ondernemingen wordt verstrekt die zich in hun start- en ontwikkelingsfase bevinden. Deze kaderregeling is ook relevant voor decentrale overheden die middelen in risicokapitaalfondsen investeren.
Richtsnoeren risicokapitaal
Deze
Communautaire richtsnoeren inzake staatssteun ter bevordering van risicokapitaalinvesteringen in kleine en middelgrote ondernemingen bevatten de regels die uiteenzetten onder welke voorwaarden er sprake is van steun in de vorm van risicokapitaal en welke criteria de Commissie zal toepassen wanneer zij een maatregel toetst. De richtsnoeren verbeteren de toegang tot financiering voor MKB’en in hun eerste ontwikkelingsfase, voornamelijk wanneer alternatieve financiering via de financiële markten ontbreekt. De richtsnoeren vervangen de Mededeling staatssteun en risicokapitaal uit 2001. Zij beogen een verbeterde toegang tot risicokapitaal, vooral voor innoverende ondernemingen. Meer investeringen kunnen tevens tot milieuvriendelijkere productie leiden, bijvoorbeeld door middel van energiebesparing.
De richtsnoeren zijn van toepassing op risicokapitaalmaatregelen ten behoeve van investeringen in het MKB gedurende hun eerste groeifasen (‘seed-, aanloop- en expansiefase’), waarin financiering zowel van de overheid als van particuliere investeerders afkomstig is. Deze richtsnoeren zijn alleen van toepassing op risicokapitaalregelingen en worden niet toegepast op ad-hoc maatregelen voor individuele ondernemingen.
Investeringsdrempel
Een belangrijke wijziging in de richtsnoeren is de investeringsdrempel van 1,5 miljoen euro per MKB gedurende een periode van 12 maanden, een stijging met 50% ten opzichte van de vorige drempel. In deze gevallen gaat de Commissie ervan uit dat alternatieve financiering via de financiële markten ontbreekt en er sprake is van een marktfalen. Wordt deze drempel overschreden, dan maakt de Commissie een gedetailleerde beoordeling vanwege het grotere risico van verstoring van mededinging, en moet de overheid marktfalen aantonen. De toepassing van verschillende beoordelingswijzen naar gelang van de economische impact vormt een belangrijke wijziging.
Snelle beoordelingsprocedure
Ook voorzien de richtsnoeren in een snelle beoordelingsprocedure voor duidelijke gevallen die aan bepaalde voorwaarden voldoen en beoordelingscriteria die waarborgen dat overheidsfinanciering als hefboom werkt voor particuliere investeringen, gericht is op marktfalen en evenredig is.
Een snelle beoordeling wordt verricht ten aanzien van maatregelen die aan alle onderstaande voorwaarden voldoen:
- zij betreffen investeringen van minder dan 1,5 miljoen euro in een MKB gedurende een periode van 12 maanden;
- zij betreffen financiering tot de expansiefase voor MKB in steungebieden, en tot de aanloopfase voor middelgrote ondernemingen buiten steungebieden;
- ten minste 70% van het totale budget wordt in de vorm van aandelenkapitaal en hybride kapitaalinstrumenten verschaft en niet in de vorm van schuldinstrumenten;
- de financiering moet buiten steungebieden ten minste voor 50%, en in steungebieden voor 30% afkomstig zijn van particuliere investeerders;
- de investeringsbesluiten moeten winstgericht zijn, d.w.z. er moet sprake zijn van particuliere deelneming, levensvatbare businessplannen en een heldere exitstrategie;
- het fondsbeheer moet op zakelijke basis plaatsvinden, d.w.z. de vergoeding van de fondsbeheerders moet gekoppeld zijn aan de winst van het fonds, particuliere investeerders vertegenwoordigd moeten zijn, en het beheer moet behoorlijke reguleringsnormen in acht nemen;
- de gerichtheid op een bepaalde sector is mogelijk voor fondsen die in innoverende technologieën of sectoren investeren.
Een gedetailleerde beoordeling wordt toegepast op:
- maatregelen waarbij de investering een bedrag van 1,5 miljoen euro in een MKB gedurende een periode van 12 maanden overschrijdt;
- maatregelen die financiering verschaffen voor de expansiefase van middelgrote ondernemingen buiten steungebieden;
- maatregelen waarmee vervolginvesteringen in MKB's worden gefinancierd en waarbij het bedrag van 1,5 miljoen euro en de early-growth-financieringsfase worden overschreden;
- maatregelen met een particuliere deelneming van minder dan 50% buiten steungebieden of minder dan 30% in steungebieden;
- maatregelen die zich toespitsen op het verstrekken van ‘seed capital’ aan kleine ondernemingen waarin weinig of geen particuliere investeerders deelnemen en/of de nadruk ligt op financiering via schuldinstrumenten;
- maatregelen waarbij investeringsvehikels betrokken zijn (d.w.z. alternatieve marktplaatsen);
- maatregelen waarmee kosten worden gedekt die verband houden met het doorlichten van ondernemingen alvorens tot investering over te gaan ('scoutingkosten').
Praktijk
Voor een voorbeeld van de toepassing van desbetreffende Europese regels op decentraal niveau in het verleden zie het
Agro & Co kapitaalfonds (Provincie Noord-Brabant). Dit is een risicokapitaalfonds dat deelneemt in initiatieven die bijdragen aan zogenaamde systeeminnovaties in de agrarische sector waarvoor financiering uit de markt moeilijk is te vinden.
Een ander recent voorbeeld (20.12.2006) is de
Risicokapitaalregeling 'Duurzame Energie' van de Provincie Noord-Holland. De provincie is voornemens een investeringsfonds op te richten. Dit fonds heeft tot doel het investeren in middelgrote en kleinde ondernemingen die zich bezighouden met onderzoek naar en de ontwikkeling van technologieën van duurzame energie, en die voornemens zijn nieuwe producten en diensten op de markt te brengen.
