Op 10 juni 2008 hebben de ministers van Sociale Zaken en Werkgelegenheid uit de lidstaten van de Europese Unie een akkoord bereikt over een nieuwe Arbeidstijdenrichtlijn, waardoor er een eind is gekomen aan de impasse rond deze Richtlijn uit 2003 (IP/08/912). Het belangrijkste en meest controversiële aspect van het akkoord is de mogelijkheid om uitzonderingen toe te laten op de limiet van 48 uur tot een maximale werkweek van 65 uur. Het voorstel waarover nu een politiek akkoord is, moet nog worden besproken in het Europees Parlement en er tekenen zich grote tegenstellingen af tussen verschillende landen. De uitkomst van deze onderhandeling is voornamelijk van belang voor werknemers met aanwezigheidsdiensten, zoals ambulancepersoneel.

Het voorstel van de Commissie waarover de ministers spraken, ligt sinds 2005 op tafel en heeft tot doel de Arbeidstijdenrichtlijn uit 2003 te wijzigen. De belangrijkste punten uit de overeenkomst zijn de volgende:
- een onderscheid tussen actieve en niet-actieve wachttijden, waarbij alleen actieve wachttijd moet worden gerekend als werktijd;
- niet-actieve wachttijd kan worden gerekend als werktijd als dat middels nationale wetten of een overeenkomst tussen sociale partners wordt geregeld;
- de standaard limiet blijft 48 uur per week behalve als een individu kiest daar van te wijken (opt out regeling);
- de limiet voor werknemers die afwijken van de 48-urige werkweek is 60 uur behalve als sociale partners anders overeenkomen;
- de limiet voor werknemers waarvoor niet-actieve wachttijd wordt gerekend als werktijd is 65 uur per week;
- de laatstgenoemde limiet geldt voor werknemers die langer dan 10 weken bij één werkgever werkzaam zijn;
- de opt out regeling is gebonden aan bepaalde voorwaarden, bijvoorbeeld niet gedurende de eerste maand bij een werkgever.

Huidige Arbeidstijdenrichtlijn
De regels die decentrale overheden in acht moeten nemen ten aanzien van arbeidstijden zijn te vinden in richtlijn 2004/88/EG.

In december 2003 begon de Europese Commissie aan een herziening van de Arbeidstijdenrichtlijn. De thans geldende richtlijn moet worden aangepast, mede omdat het Europese Hof Van Justitie in twee afzonderlijke zaken in 2000 en 2003 (zie jurisprudentie arbeidstijden) heeft geoordeeld dat wachttijd ook als werktijd moet worden beschouwd. Dit heeft in veel lidstaten - en met name bij decentrale overheden - tot verwarring en problemen geleid bij ziekenhuis- en brandweerdiensten. In reactie op deze uitspraken is in Nederland het Arbeidstijdenbesluit aangescherpt. Hierin staat nu dat er tussen twee aanwezigheidsdiensten 11 uur rust moet zijn. Deze rust mag maximaal twee keer per week worden ingekort, waaraan voorwaarden zijn verbonden.

De Europese ministers van Werkgelegenheid zijn het in de jaren die op de uitspraken volgden niet eens kunnen worden over de herziening van de Arbeidstijdenrichtlijn. Op 10 juni 2008 hebben de ministers uiteindelijk een politiek akkoord bereikt over het voorstel van de Commissie. Hierin is de omstreden opt out regeling, een uitzonderingsregeling waardoor werkgevers en werknemers een werkweek langer dan het officiële maximum van 48 uur kunnen afspreken, wel opgenomen. Er bestaat over dit onderwerp nog steeds verdeeldheid tussen verschillende lidstaten, maar door het opnemen van voorwaarden voor deze opt out regeling en een limiet van een 65-urige werkweek is er toch een overeenkomst bereikt.

Nog steeds bestaat er in de Europese Unie grote verdeeldheid over arbeidstijden. De Europese vakbond ETUC en de socialistische fractie in het Europees Parlement hebben laten weten ontevreden te zijn. Zij houden vast aan het standpunt dat er niet kan worden gesproken van een werkelijke bescherming van werknemers omdat zij door het behoud van de opt out regeling kunnen worden gedwongen om in te stemmen met een langere werkweek.

In 2009 zijn de onderhandelingen tussen het Europees Parlement en de Raad van Ministers over een nieuwe arbeidstijdenrichtlijn gestrand. In 2010 heeft de Commissie weer een stap gezet om toch tot herziening van de richtlijn te komen. De Commissie wil nu eerst de mening van vakbonden en werkgevers horen. Tegelijk met deze raadpleging zal de Europese Commissie een uitgebreide effectbeoordeling maken. Hierna komt zij dan mogelijk met een nieuw voorstel voor een richtlijn.

Lees hier meer over Europese en Nederlandse jurisprudentie op dit gebied.