Toezicht op bestaande steun
De Commissie oefent, in samenwerking met de lidstaten, een permanente controle uit op de in de lidstaten bestaande steunregelingen, dat wil zeggen steunmaatregelen die reeds goedgekeurd zijn door de Commissie. Bij een bestaande steunmaatregel kan de Commissie de lidstaat aanbevelen om de betrokken steunregeling inhoudelijk te wijzigen, procedurevereisten in te voeren of de steunregeling af te schaffen. Daarom moet de Commissie op de hoogte worden gehouden van eventuele wijzigingen. Zie
Rapportages. Zo moeten de decentrale overheden zelf volgen of er wijzigingen doorgevoerd zijn in de bestaande richtsnoeren en kaderregelingen. Europa decentraal publiceert actuele informatie over staatssteunregelgeving in dit
dossier en wekelijks in de nieuwsbrief
De Europese Ster.
Gevolgen onrechtmatige steun
Als de Commissie, door een klacht of op andere wijze, informatie ontvangt over mogelijke onrechtmatige steun (steun die niet is aangemeld), is zij in beginsel gehouden om een onderzoek in te stellen. Steun is onrechtmatig verleend in de volgende gevallen:
- de steun is niet gemeld, maar wel verleend;
- de steun is wel gemeld, maar verleend vóór de Commissie een beschikking heeft uitgevaardigd;
- de steun is gegeven in strijd met een negatieve beschikking of met de voorwaarden in een goedkeurende beschikking.
De Commissie heeft ruime onderzoeksbevoegdheden waaraan de lidstaten (en de verstrekker van de steun) volledig aan mee moeten werken. Het verloop van de onderzoeksprocedure is gelijk aan de voorlopige procedure bij aangemelde steun. In twijfelgevallen kan de Commissie een formele onderzoeksprocedure beginnen. Belangrijk verschil is echter dat de Commissie bij onderzoek naar onrechtmatige steun niet gehouden is aan beslistermijnen van respectievelijke 2 en 18 maanden (maar volgens jurisprudentie moet de Commissie wel een redelijke termijn in acht nemen).
Na de lidstaat de gelegenheid te hebben gegeven om informatie te geven, kan de Commissie een bevel tot opschorting van de steun geven. In dringende gevallen, waarbij de mededinging grote schade kan lopen, kan de Commissie zelfs een voorlopige terugvordering van steun eisen.
De bovengenoemde procedures zijn uitgewerkt in
Verordening nr. 659/1999. Een overzicht van de regelgeving voor procedures is te vinden op deze
webpagina van de Commissie.
Handhaving via de nationale rechter
De nationale rechter heeft een belangrijke taak waar het gaat om de handhaving van de Europese staatssteunregels. Artikel 108 van het Verdrag betreffende de werking van de EU stelt dat lidstaten geen staatssteun mogen verlenen voordat deze door de Commissie is goedgekeurd (de zogenaamde
standstill verplichting). Deze bepaling heeft directe werking in de rechtssystemen van lidstaten, en partijen die worden geraakt door de betaling van onrechtmatige staatssteun kunnen hiertegen direct ageren bij nationale rechtbanken. Dat houdt in dat bedrijven die bezwaar indienen met betrekking tot de toekenning van ongeoorloofde staatssteun van (decentrale) overheidswege zich tot de nationale rechter kunnen wenden.
Mededeling over de handhaving van de staatssteunregels door de nationale rechtbanken
De Europese Commissie heeft in 2009 een nieuwe
handleiding voor nationale rechters in zaken van (ongeoorloofde) staatssteun uitgebracht. De handleiding beoogt een nadere uitleg van de rol van de nationale rechters op het gebied van staatssteun en praktische en gebruiksvriendelijke ondersteuning voor nationale rechters in individuele zaken. Met deze verscherpte aandacht voor de uitleg van staatssteunkwesties in rechtszaken kunnen in de toekomst ook decentrale overheden worden geconfronteerd, wanneer zij bij rechtszaken betrokken zijn.
De handleiding gaat nader in op mogelijke oplossingen tegen schending van standstill verplichtingen, zoals terugbetaling van onrechtmatig verleende steun, schadevergoeding, interim maatregelen of rentebetaling. Ook biedt de handleiding twee consultatiemechanismes voor nationale rechtbanken. Zij kunnen de Commissie vragen om informatie die de Commissie in haar bezit heeft en/of naar haar advies bij de toepassing van de staatssteunregels.
Nationale rechters kunnen niet de verenigbaarheid van steun met het staatssteunrecht beoordelen. Dit is en blijft de exclusieve bevoegdheid van de Commissie. Wel kan de nationale rechter nagaan onder welk regime een steunmaatregel valt, of aan de beschreven voorwaarden is voldaan en bij twijfel over de interpretatie van een bepaalde regel, een prejudiciële vraag aan het Europese Hof van Justitie stellen. Ook kunnen de nationale rechters de Commissie te hulp komen bij bijvoorbeeld het voorkomen van betaling van ongeoorloofde staatssteun, het terugvorderen van steun of het vorderen van schadevergoeding als gevolg van steun.
Meer informatie
Mededeling van de Commissie over de handhaving van de staatssteunregels door de nationale rechterlijke instanties
Vaak gestelde vragen over deze mededeling
