Algemeen

• State Aid Weekly e-News
  De Europese Commissie publiceert wekelijks een nieuwsoverzicht van ontwikkelingen op het gebied van staatssteun. De elektronische nieuwsbrief bevat wetgevingsvoorstellen, beschikkingen van de Commissie en uitspraken van het Hof van Justitie en het Gerecht van eerste aanleg en andere aan staatssteun gerelateerde documenten en evenementen. >>>
• Competition Policy Newsletter
  Deze gratis (electronische) nieuwsbrief wordt uitgegeven door de Europese Commissie. Zij bevat regelmatig artikelen over ontwikkelingen op het gebied van staatssteun. >>>
• Vergaande gevolgen van het actieplan staatssteun voor decentrale overheden
  Bart Hessel, de Gemeentestem nr. 7310, januari 2009, p. 37
  In dit artikel gaat prof. dr. Bart Hessel in op de gevolgen voor decentrale beleidsmakers en bestuurders, van de veranderingen die met de uitwerking van het actieplan staatssteun door de Europese Commissie gepaard gaan. >>>
• Gemeentelijke beroepsmogelijkheden bij terugvorderen staatssteun
  Bart Hessel, Europese gemeente 2001
  In dit artikel bekijkt prof. dr. Bart Hessel de mogelijkheden die decentrale overheden hebben om naar de rechter te stappen, wanneer zij geconfronteerd worden met een terugvordering van staatssteun die niet verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt. >>>
• Staatssteun niet Europa-proof: overheid staat voor joker
  Bart Hessel, Europese gemeente 2001
  Aan de hand van een praktijkvoorbeeld wordt stapsgewijs duidelijk hoe de Commissie te werk gaat in het beoordelen van steunmaatregelen. >>>
• EU toezicht op staatssteun, een bron van zorg voor gemeenten
  Bart Hessel, Europese gemeente 2001
  Een beknopte handleiding met veel praktijkvoorbeelden waarin wordt aangegeven hoe decentrale overheden met staatssteun moeten omgaan. >>>
• Flexibele procedure kleinschalige steun gewenst
  J.G.C. Wiebenga, Staatscourant 2004
  In dit artikel wordt ingegaan op recente voorbeelden van de beoordeling door de Commissie van kleinschalige steun met weinig effect op de Europese markt. Deze steun zou flexibeler beoordeeld moeten worden en een vrijstelling van meldingsplicht zou veel onzekerheid bij decentrale overheden wegnemen. >>>
• Staatssteunproblemen voorkomen door aanbesteden
  A. Wissink, Staatscourant 2004
  Gemeenten kunnen hun kansen op goedkeuring van steunmaatregelen door de Europese Commissie vergroten (en wellicht zelfs helemaal een melding voorkomen) als ze projecten aanbesteden. Algemeen geldt dat aanbesteden een probaat middel is om de risico's die aan het verlenen van staatssteun verbonden zijn te minimaliseren. >>>

Procedurele ontwikkelingen

• J.G. Westerhof, NTER 2003, 9, p. 233-239
  Er heeft de laatste jaren een aantal belangrijke ontwikkelingen plaatsgevonden op het gebied van staatssteun. Dat geldt ten eerste voor de interpretatie van het begrip steunmaatregel in artikel 87 EG-Verdrag (nieuw artikel 107 VWEU). Ten tweede is er een aantal belangrijke ontwikkelingen geweest op procedureel vlak. Dit artikel richt zich op deze ontwikkelingen en jurisprudentie sinds de inwerkingtreding van Verordening nr. 659/1999. Er wordt extensief gerefereerd aan bestaande rechtspraak om de ontwikkelingen inzichtelijk te maken.
• P.J. Slot, Markt en Mededinging 2000, 1, p.11-17
  Dit artikel licht de Verordening Nr. 659/1999 procedureregels voor staatssteun nader toe en gaat onder meer in op de vraag wanneer steun gemeld moet worden bij de Commissie.

Het arrest Pearle

• Jurisprudentie HvJ EG, Zaak C-345/02, Pearle
  J.W. van de Gronden, SEW 2005, p. 178
  De auteur beschrijft de gevolgen van de uitspraak van het Hof in de zaak Pearle voor de reikwijdte van de aanmeldingsplicht van staatssteun. Het Hof heeft aangegeven dat de plicht om een nationale steunmaatregel aan te melden ontstaat wanneer aan alle voorwaarden van Artikel 87 lid 1 EG (nieuw artikel 107 lid 1 VWEU) is voldaan, inclusief die betreffende de tussenstaatse handel en de mededingingsvervalsing.
• Het arrest Pearle: bekijkt het Hof het begrip staatssteun met een nieuwe bril?
  A. Sinnaeve, NTER 2004, 10, p. 2
  Het artikel gaat in op de gevolgen van het arrest Pearle voor het begrip staatssteun. In deze uitspraak heeft het Hof onder meer bevestigd, dat alleen maatregelen die alle voorwaarden van artikel 87 lid 1 EG (nieuw artikel 107 lid 1 VWEU) vervullen, onder de aanmeldingsplicht van artikel 88 lid 3 EG (nieuw artikel 108 lid 3 VWEU) vallen.

Vrijstellingsverordeningen

• De algemene groepsvrijstellingsverordening voor staatssteun. Aanzienlijk meer mogelijkheden voor decentrale staatssteun.
  Bart Hessel, de Gemeentestem nr. 7311, februari 2009, p. 59 >>>
  De auteur behandelt de verfijnde economische benadering en de verruimde mogelijkheden voor decentrale overheden van de Algemene groepsvrijstellingsverordening (AGV).
• Block exemptions for state aid: More scope for state aid control by Member States and competitors
  Adinda Sinnaeve, CMLR 2001, p.1479
  De auteur behandelt de vrijstellingsverordeningen voor de minimis, het MKB en opleidingssteun waarmee de Commissie een grotere decentralisatie van de toepassing van staatssteunregelgeving mogelijk heeft gemaakt.
• Puzzles of State Aid: Structural Funds, Cumulation and De Minimis
  Phedon Nicolaides, EStAL 3/2005, p. 433-440
  In dit artikel beschrijft de auteur vier verschillende interpretatieproblemen waarmee nationale autoriteiten bij het verlenen van steun in aanraking komen. Hij gaat daarbij in op de minimis steun en structurele fondsen. Hij beschrijft specifiek welke interpretatiemogelijkheden bij beide onderwerpen aan de orde komen en geeft aan hoe deze opgelost zouden kunnen worden.

Gebiedsontwikkeling en stedelijke vernieuwing

• Vastgoedtransacties sneller staatssteunproof
  

  A.D.L. Knook, Tijdschrift voor Bouwrecht, (nr. 6/2011), p. 374-380. De auteur maakt een analyse van de meest actuele jurisprudentie van het Europees Hopf van Justitie en de ABRvS over grondtransacties en staatssteun.  Daarbij bespreekt de auteur het belangrijke arrest Seydaland van het Hof van Justitie. Uit dit arrest volgt dat de Mededeling grondtransacties overheden een bepaalde beleidsruimte laat in het berekeningssysteem van de grondwaarde, zolang deze berekeningsmethode tot een ‘reële marktwaarde’ leidt. >>>

• The Communication on state aid in land sales - Simple but effective?
  Final thesis mr.drs. L. de Jong- Goris, december 2010, Universiteit van Amsterdam. The author examines whether the Communication on state aid and landsales is sufficiently effective for adoption in the practice of land sale cases. The thesis deals with the the national and EU- case law and the elaborate decision practice  of the European Commission. >>> 
  De Mededeling staatssteun bij verkoop van grond en gebouwen: simpel maar effectief?’
  L. de Jong- Goris, Tijdschrift voor Staatssteun,(nr.1/ 2011), p. 5- 12. De auteur gaat in op de omvangrijke beschikkingspraktijk van de Europese Commissie en Europese en Nederlandse jurisprudentie inzake de toepassing en handhaving van de Mededeling over staatssteun en grondtransacties.
• Staatssteun bij locatieontwikkeling
  A.G. Bregman, Bouwrecht 2005, Aflevering 6 (BR 2005/108), p. 470-475
  Tot voor kort was het verbod op ongeoorloofde staatssteun, zoals bedoeld in art. 87 van het EG-Verdrag (nieuw artikel 107 VWEU), een nauwelijks besproken onderwerp in relatie tot locatieontwikkeling. De afgelopen periode is de aandacht voor vraagstukken op dit terrein aanmerkelijk toegenomen, in het bijzonder door enkele rechterlijke uitspraken in verband met staatssteun op dit terrein. In dit artikel gaat de auteur in op de betekenis van de staatssteunproblematiek voor locatieontwikkeling.
• Staatssteun en gebiedsontwikkeling
  I. Klinge - van Rooij, P. Stol, Het Tijdschrift voor Vastgoedrecht (nr. 5/2006)
  De auteurs gaan in op de beschikking van de Commissie over het Marktpassageplan Haaksbergen en de vragen die deze opwerpt met betrekking tot financiering van onrendabele projecten. >>>

1. Stedelijke vernieuwing en de Europese regels van staatssteun
   Bart Hessel, Ilze Jozepa, Gemeentestem 2004
   In dit artikel staat de vraag centraal hoe gemeenten bij projecten van stedelijke vernieuwing reeds bij de vormgeving van hun beleid problemen met staatssteun kunnen voorkomen. >>>

Publieke omroep

• Financiële ondersteuning van regionale en lokale publieke omroepen.
  De randvoorwaarden van het Gemeenschapsrecht.
  Bart Hessel, Robert-Jan van Lotringen, Gemeentestem 2003
  Een van de vele terreinen waarbij gemeenten en provincies tegen de problematiek van staatssteun aanlopen is de financiële ondersteuning van lokale en regionale omroepen. Ook hier krijgt men te maken met de verhouding tussen staatssteun en financiering van diensten van algemeen economisch belang. >>>

Infrastructuur/ breedband

• Financiering van infrastructurele projecten en Artikel 87 lid 1 EG-Verdrag: waarheen leidt de weg?
  J.G. Westerhof, NTER 2004, 11, p. 298
  Bij infrastructuurprojecten gaat het om de aanleg van wegen, tunnels en havens. Infrastructuur is voor algemeen gebruik en de staatssteunregels zouden dus niet van toepassing zijn. Tegenwoordig gaat het bij infrastructuur ook over voetbalstadions, breedband, glasvezel- en digitale televisienetwerken. De nieuwe infrastructuur concurreert daarnaast met bestaande infrastructuur. Ten slotte is de financiering soms overgoten met een sausje van Publiek-Private Samenwerking (PPS). Zijn de staatssteunregels van toepassing en welke weg is de Commissie ingeslagen? >>>

Standstill bepaling

• UPC Nederland B.V./Gemeente Amsterdam
  B.J. Drijber, Markt en Mededinging, juli 2007
  De auteur gaat in op de uitspraak van de rechter in de zaak van UPC tegen de gemeente Amsterdam over de aanleg van een breedbandnetwerk in Amsterdam. Terwijl de Europese Commissie bezig is met de voorbereiding van een staatssteunbeschikking, geldt de zogenaamde standstill bepaling: men mag met de steunverlening niet doorgaan voordat de Commissie een beschikking heeft gegeven. Centrale vraag van dit artikel is wanneer de standstill verplichting nu precies geldt.

Woningcorporaties

• Woningcorporaties en de Europese regels voor staatssteun
  B. Hessel, Tijdschrift voor Bouwrecht (nr. 6/2010, Special woningcorporaties en Europees recht, p. 781-783.
  Ter gelegenheid van het Symposium ' Het Europese speelveld voor woningcorporaties: randvoorwaarden en dilemma’s voor de toekomst' van het Europa Instituut van de Universiteit Utrecht op 7 oktober 2010 heeft prof. dr. Bart Hessel de huidige staatssteunregels voor de financiering van woningcorporaties uiteengezet en becommentarieerd. De auteur geeft een uitgebreid inzicht in de koppeling tussen marktfalen in de sociale woningbouwsector en de regels inzake staatssteun en diensten van algemeen economisch belang. >>>  
• In hoeverre zijn woningcorporaties aan het staatssteunrecht gebonden?
  A.D.L. Knook, Tijdschrift voor Bouwrecht, (nr. 11/2009). De auteur  behandelt de staatssteunaspecten bij het Nederlandse financieringssysteem voor woningcorporaties. Het artikel biedt een uitstekende achtergrond voor de DAEB-beschikking inzake woningcorporaties van de Europese Commissie van 19 december 2009. >>>
  

Milieu

• EU regels voor milieusteun flink verruimd
  Melvin Könings, Energy Magazine 2008
  De auteur bespreekt de betekenis van de nieuwe Richtsnoeren voor staatssteun op het gebied van milieu die de Europese Commissie in april 2008 heeft vastgesteld. >>> 
• Biofuels en staatssteun. Staatssteun als financiële brandstof voor biobrandstoffen.
  H.S.J. Albers, G. Ryelandt, Nederlands tijdschrift voor energierecht, nr. 5/6, november-december 2007, p. 256-263
  Het artikel bevat een uiteenzetting over de mogelijkheden die binnen de staatssteunkaders bestaan voor steun ten behoeve van biobrandstoffen.
• Two Dutch cases on State aid and soil rehabilitation
  S. Dirkzwager - De Rijk, Competition Policy Newsletter, no. 1, Spring 2007, p. 130-133.
  In dit artikel worden de belangrijkste beschikkingen van de Commissie besproken waarin zij Nederlandse steunregelingen voor bodemsanering goedkeurt. >>>
  
  
  

Artikelen 'Altmark'

• Altmarkarrest zeer belangrijk voor gemeenten
  Bart Hessel
  Naschrift bij het Altmark-arrest (C-280/00), waarin het Hof van Justitie zich uitspreekt over de verhoudingen tussen de algemene staatssteunregels en financiële compensatie voor openbare dienstverplichting. Het arrest laat ruimte voor niet aanmelden voor compensatiesteun voor diensten van algemeen economisch belang als aan vier voorwaarden is voldaan. >>>
• De gevaren als gemeenten 'Altmark' negeren
  Annemiek Wissink
  In een bijdrage in de Staatscourant gaat Annemiek Wissink, directeur van Europa decentraal, in op het Altmark-arrest (C-280/00). Met dit arrest van juli 2003 heeft het Hof van Justitie van de EG meer inzicht gegeven in de vraag wat onder staatssteun en 'het algemeen belang' moet worden verstaan. Uit het artikel komt onder meer naar voren dat het voor decentrale overheden belangrijk is goed op de hoogte te zijn van het Altmark-arrest. >>>
• Ontwikkelingen rond staatssteun en diensten van algemeen economisch belang na het Altmark-arrest
  Bart Hessel, juni 2004
  In dit artikel bespreekt prof. dr. Bart Hessel, wetenschappelijk adviseur van Europa decentraal, de moeilijkheden rond de toepassing van de ‘Altmark-criteria’ en de nieuwe voorstellen van de Europese Commissie op dit gebied. >>>
• Compensatiesteun aan diensten van algemeen economisch belang verreist zorgvuldigheid
  Prof. dr. Bart Hessel, Gst. 2006, 7258, 23 september 2006, p. 479
  In dit artikel beschrijft prof. dr. B. Hessel de voorwaarden voor de financiering van de diensten van algemeen economisch belang. De auteur waarschuwt voor een al te optimistische kijk naar de mogelijkheden die de nieuwe regels aan decentrale overheden kunnen bieden om aan het aanmelden van staatssteun te ontkomen. De weg van de compensatiesteun blijkt complex te zijn en vereist zorgvuldig toets- en rekenwerk. >>>