Een daadwerkelijke waarborging van het vrij verkeer van werknemers vereist voldoende sociale bescherming in geval van verplaatsing binnen de Gemeenschap. De beginselen van sociale bescherming en Europees arbeidsrecht zijn door de lidstaten vastgelegd in het
Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van de werknemers (1989). Het Sociale Handvest gaat onder andere in op vrij verkeer, werkgelegenheid en beloning, verbetering van levensstandaard en arbeidsomstandigheden, sociale bescherming, beroepsopleiding, gelijke behandeling van mannen en vrouwen, bescherming van kinderen en jongeren, ouderen en gehandicapten.
De beleidscoördinatie van de sociale zekerheidsregelingen heeft niet alleen betrekking op werknemers, maar ook op zelfstandigen en studenten. Het principe dat in de andere lidstaten verworven rechten (sociale verzekering en pensioenbijdragen) kunnen worden gecumuleerd met het oog op het verkrijgen van sociale uitkeringen in een andere lidstaat is hier van toepassing. Onder bepaalde voorwaarden hebben ook werklozen de mogelijkheid om in een andere lidstaat te gaan wonen zonder hun recht op werkloosheidsuitkeringen te verliezen.
De socialezekerheidsstelsels zijn in de landen van de EU verschillend van aard. Een harmonisatie van de deze stelsels is niet aan de orde. Toch zijn er om het recht van werknemers op vrij verkeer te waarborgen afspraken gemaakt over de onderlinge coördinatie van de sociale bescherming door middel van coördinatieverordeningen.
De Europese Commissie heeft op 20 oktober 2005 een richtlijn (
COM(2005) 507) ten behoeve van de ‘meeneembaarheid van pensioenen’ voorgesteld. Deze richtlijn moet invulling geven aan het credo van de Lissabonstrategie ‘growth and jobs’. Op 12 oktober 2007 is door de Commissie een gewijzigd voorstel ingediend (
COM(2007) 603), waarin de focus ligt op minimumeisen aan meeneembaarheid van aanvullende pensioenrechten. Bij de eventuele inwerkingtreding van deze Richtlijn kunnen werknemers van werkgever en lidstaat wisselen zonder daarbij hun opgebouwde pensioenaanspraken te verliezen. Volg
hier het Europese wetgevingstraject.