Tot dusver hebben de acties van de Commissie op het gebied van het sociale beleid doorgaans de vorm aangenomen van gerichte maatregelen ten behoeve van bepaalde groepen met specifieke behoeften, zoals gehandicapten en vrouwelijke werknemers. Het door het Verdrag van Amsterdam ingevoerde nieuwe Artikel 13 van het EG-Verdrag (art. 19 VWEU) behelst een niet-discriminatiebepaling, waarop Europese acties ter bestrijding van discriminatie op grond van geslacht, ras, etnische afstamming, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele geaardheid zijn gebaseerd. De beginselen van gelijke behandeling worden geïntegreerd in andere Europese programma’s en maatregelen zoals structuurfondsen. Op grond van de Artikelen 18 en 19 EU-Werkingsverdrag (voormalig art. 12 en 13 van het EG-Verdrag) kunnen op Europees niveau maatregelen worden genomen om discriminatie op grond van geslacht, ras of etnische afstamming, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele geaardheid te bestrijden.

Bestaande Europese richtlijnen en Nederlandse wetten
Er zijn tot nu toe drie richtlijnen aangenomen met betrekking tot gelijke behandeling. Deze richtlijnen stellen algemene beginselen vast om de discriminatie in arbeid en beroep te bestrijden. De richtlijnen bestrijken zowel directe als indirecte discriminatie op verschillende gebieden, zoals de werkgelegenheid, onderwijs, sociale zekerheid, gezondheidszorg en toegang tot goederen en diensten. Het gaat hierbij om de Richtlijn nr. 2000/78/EG betreffende de instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep. Deze richtlijn stelt de lidstaten in staat positieve acties van gelijke behandeling te handhaven of in te voeren. De tweede Richtlijn is de Richtlijn nr. 2000/43/EG betreffende de toepassing van het beginsel van gelijke behandeling van personen ongeacht ras of etnische afstamming. De derde Richtlijn is Richtlijn nr. 2004/113/EG betreffende de uitvoering van het beginsel van gelijke behandeling van vrouwen en mannen bij de toegang tot en de levering van goederen en diensten (bijvoorbeeld verzekeringen en pensioenen).

Deze richtlijnen zijn in Nederland grotendeels geïmplementeerd door aanpassing van de Algemene wet gelijke behandeling (Awgb) en door aanname van de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (WGBH/CZ) en de Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd bij de arbeid (WGBL).

Ingebrekestelling
In maart 2008 heeft Nederland een ingebrekestelling ontvangen van de Europese Commissie waarin wordt gewezen op onjuiste implementatie van de Richtlijn 2000/43/EG. Het commentaar van de Europese Commissie is gericht op vijf aspecten van de Nederlandse wetgeving. Dit zijn de definitie van ‘indirect onderscheid’, het ontbreken van een verbod op indirecte discriminatie op grond van leeftijd, de uitzonderingsmogelijkheid voor werkverhoudingen met een privé-karakter (zoals particuliere verzorging), de uitzonderingsmogelijkheid binnen kerkgenootschappen en het geestelijk ambt en ten slotte het ontbreken van een dubbel toetsingskader. De Commissie Gelijke Behandeling (CGB) heeft de minister van Binnenlandse Zaken geadviseerd om de Algemene wet op gelijke behandeling (Awgb) aan te passen aan de letterlijke tekst van de Europese Richtlijn. Het advies van de CGB gaat uitgebreid op deze vijf knelpunten in en concludeert dat de Commissie gelijk heeft, behalve bij de constatering dat een verbod op indirecte discriminatie op grond van leeftijd ontbreekt. De andere vier punten van kritiek zijn volgende de CGB terecht en de wet zal om die reden moeten worden aangepast. Zie verder de website van de Europese Commissie over ingebrekestelling (Engelstalig).

Gelijke behandeling vrouwen en mannen
In het Verdrag van Amsterdam worden gelijke kansen voor mannen en vrouwen verankerd als één van de doelstellingen van de Gemeenschap (Artikel 2 van het EG-Verdrag (geschrapt, ten gronde vervangen door de artikelen 3 tot en met 6 VWEU)). De bepalingen met betrekking tot de gelijke behandeling van mannelijke en vrouwelijke werknemers vallen onder het Artikel 157 VWEU (voormalig art. 141 van het EG-Verdrag).

Gelijke behandeling van vrouwen en mannen is een grondbeginsel van de democratie. Toch bestaat er nog steeds discriminatie. Zo zijn vrouwen in Europa vaker werkloos dan mannen en vormen zij de hoofdmoot van de deeltijdwerkers. Een van de beginselen van het beleid is gelijke beloning voor gelijke arbeid zonder discriminatie op grond van het geslacht.

Sinds 1975 is een reeks Europese richtlijnen goedgekeurd om gelijkheid van mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt te bewerkstelligen. De richtlijnen spitsen zich toe op gelijke beloning van mannelijke en vrouwelijke werknemers, gelijke behandeling bij toegang tot de arbeid, de carrièremogelijkheden en beroepsopleidingen. Er worden mogelijkheden tot positieve acties geboden. Daarnaast bestaan er richtlijnen voor gelijkheid van de sociale zekerheidsregelingen en ouderschapsverlof en de verbetering van de gezondheid en veiligheid op het werk.

Het gaat hierbij om de volgende richtlijnen:
- Richtlijn nr. 75/117/EEG De toepassing van het beginsel van gelijke beloning voor mannelijke en vrouwelijke werknemers;
- Richtlijn nr. 76/207/EEG Gelijke behandeling van mannen en vrouwen ten aanzien van de toegang tot het arbeidsproces, de beroepsopleiding en de promotiekansen en ten aanzien van de arbeidsvoorwaarden; Gewijzigd door Richtlijn nr. 2002/73/EG;
- Richtlijn nr. 79/7/EEG Gelijke behandeling van mannen en vrouwen op het gebied van de sociale zekerheid;
- Richtlijn nr. 96/34/EG Ouderschapsverlof;
- Richtlijn nr. 92/85/EEG De verbetering van de veiligheid en de gezondheid op het werk van werkneemsters tijdens de zwangerschap, na de bevalling en tijdens lactatie;
- Richtlijn nr. 97/80/EG De bewijslast in gevallen van discriminatie op grond van het geslacht;
- Aanbeveling nr. 92/241/EEG betreffende kinderopvang;
- Aanbeveling nr. 92/131/EEG van de Commissie van 27 november 1991 betreffende de bescherming van de waardigheid van vrouwen en mannen op het werk.

De Routekaart voor de gelijkheid van vrouwen en mannen (2006-2010) beoogt vaart te zetten achter de agenda inzake gendergelijkheid, bouwt voort op de raamstrategie inzake de gelijkheid van mannen en vrouwen (2001-2005), intensiveert bestaande activiteiten en stelt nieuwe initiatieven voor. De routekaart beschrijft zes prioritaire actiegebieden en de voornaamste doelstellingen en acties voor elk actiegebied. In 2008 en 2010 zullen respectievelijk een voortgangsverslag en een evaluatie van de routekaart met vervolgmaatregelen worden gepresenteerd.

Subsidies op het gebied van gelijkheid tussen mannen en vrouwen kunt u zoeken via de website van het directoraat-generaal voor Werkgelegenheid en Sociale Zaken van de Europese Commissie.