Naast economische en maatschappelijke schade kunnen overstromingen ernstige gevolgen veroorzaken voor het milieu, bijvoorbeeld wanneer waterzuiveringsinstallaties of fabrieken waar grote hoeveelheden toxische chemicaliën liggen opgeslagen, onderlopen. Overstromingen kunnen bovendien vochtige biotopen vernielen en de biodiversiteit doen afnemen. Europese regelgeving moet ervoor zorgen dat overstromingsgerelateerde risico's voor de gezondheid van de mens, het milieu, de infrastructuur en de eigendom worden verminderd en beheerd.
Provincies zijn nauw betrokken bij het opstellen van de overstromingsrisicobeheerplannen, die de richtlijn verplicht stelt. Verder stelt de regelgeving het verstrekken van informatie over overstromingsrisico’s door decentrale overheden aan burgers en bedrijven verplicht.
Beleid
Overstromingen zijn natuurverschijnselen die niet kunnen worden voorkomen. Wel dragen menselijke activiteiten ertoe bij dat de kans op overstromingen en de omvang van de daardoor veroorzaakte schade toenemen. Twee trends wijzen op een toename van het overstromingsrisico en van de daarmee gepaard gaande economische schade in Europa:
- Zowel de omvang als de frequentie van de overstromingen zal in de toekomst waarschijnlijk toenemen als gevolg van de verandering van het klimaat, inadequaat rivierbeheer en bouwwerkzaamheden in overstromingsgevoelige gebieden.
- Gebieden met een overstromingsrisico zijn veel kwetsbaarder geworden door het aantal inwoners en de toegenomen economische bedrijvigheid.
Gecoördineerde actie nodig
Omdat de meeste stroomgebieden in Europa meerdere landen bestrijken, zou gecoördineerde actie op communautair niveau tot een aanzienlijke meerwaarde en een betere algemene bescherming tegen overstromingen leiden. Gezien het potentieel levensbedreigende karakter van overstromingen en de schade die ze aan de economie en het milieu kunnen toebrengen, kan Europa niet anders dan tot maatregelen overgaan.
Hoewel de Gemeenschap reeds lange tijd actief is op het gebied van milieuwetgeving over waterkwaliteit, is het probleem van overstromingen en de gevolgen van de klimaatverandering voor het overstromingsgevaar tot dusverre niet in behandeling genomen.
Wet- en regelgeving: Kaderrichtlijn water en Hoogwaterrichtlijn
Kaderrichtlijn water (KRW)
In de Kaderrichtlijn water (KRW) is met het oog op een goed kwaliteitsniveau voor alle wateren het beginsel van de grensoverschrijdende coördinatie binnen stroomgebieden ingevoerd. De KRW stelt echter geen doelstelling voor het beheer van het overstromingsrisico vast.
Hoogwaterrichtlijn
De Richtlijn over de beoordeling en beheer van overstromingsrisico’s (
2007/60/EG ) trad in 2007 in werking. Deze richtlijn, ook bekend als de Hoogwaterrichtlijn, geeft nadere invulling aan de KRW en bepaalt dat voor eind 2015 overstromingsrisicobeheerplannen moeten zijn vastgesteld. De plannen dienen op stroomgebiedniveau te worden gemaakt. In veel gevallen zullen lidstaten deze gezamenlijk moeten opstellen. Zo moeten Nederland, België en Frankrijk aan de slag met een overstromingsrisicobeheerplan voor de Maas.
Belangrijk is dat het niet-afwentelingsbeginsel en het solidariteitsprincipe in de richtlijn nauw met elkaar worden verbonden. Deze principes houden in dat lidstaten in grensoverschrijdende stroomgebieden geen maatregelen mogen nemen die nadelig zijn voor andere landen. Daarnaast moeten bovenstrooms gelegen lidstaten bij het nemen van maatregelen altijd rekening houden met de gevolgen van die maatregelen voor lidstaten die benedenstrooms gesitueerd zijn.
Decentrale overheden
De richtlijn stelt het verstrekken van informatie over overstromingsrisico's aan burgers en bedrijven verplicht. Zoals de Helpdesk water vermeldt, verplicht de richtlijn lidstaten concreet tot het maken van een voorlopige risicobeoordeling,
overstromingsgevaar- en overstromingsrisicokaarten en
overstromingsrisicobeheerplannen. Met name provincies en de waterschappen zijn hier nauw bij betrokken.
De provincies, de Unie van Waterschappen, veiligheidsregio's en de ministeries van I&M en BZK hebben hiertoe de overstromingsdieptekaart ontwikkeld. Voor elke dijkring is per gebied van 50 bij 50 meter uitgerekend wat de maximale overstromingsdiepte kan zijn als er ergens een gat in een dijk (de primaire waterkering) ontstaat en water binnenstroomt.
Implementatie in Nederland
De richtlijn is in 2009 omgezet in de
Waterwet, een wijziging van de
Regeling provinciale risicokaart en aanpassing van het Waterbesluit. Om te voldoen aan de richtlijn is in Nederland geen nieuwe grootschalige hoogwateraanpak nodig. De bestaande wijze van hoogwaterbescherming en de huidige plannen voor hoogwatermaatregelen moeten wel in samenhang worden beschreven. Hierbij is afstemming op de KRW een voorwaarde.
De richtlijn heeft wel een duidelijk raakvlak met de
Planologische Kernbeslissing Ruimte voor de Rivier (PKB). De PKB bepaalt waar langs de grote rivieren maatregelen nodig zijn om bij topafvoeren voldoende water te kunnen bergen of verwerken (dijkverleggingen, aanleg van nevengeulen en dergelijke).
Comitologie
De richtlijn voorziet in de oprichting van een Comité dat de Commissie ondersteunt bij het vaststellen van opmaakvoorschriften voor de verwerking van, onder meer, statistische en cartografische gegevens en voor de transmissie van die gegevens aan de Commissie.
Belangrijke data
22 december 2011: voorlopige overstromingsrisicobeoordeling voltooid
22 december 2013: overstromingsgevaar- en overstromingsrisicokaarten gereed
22 december 2015: overstromingsrisicobeheerplannen voltooien en bekend maken
22 december 2018: toetsing voorlopige overstromingsrisicobeoordeling
22 december 2018: verslag toepassing richtlijn
22 december 2019: toetsing overstromingsgevaarkaarten en overstromingsrisicokaarten
22 december 2021: toetsing overstromingsrisicobeheerplannen
