Op het gebied van luchtvaart is voor decentrale overheden met name staatssteun aan regionale vliegvelden van belang.

De vrijstellingsbeschikking voor DAEB
Bij steun aan regionale luchthavens kan allereerst gewezen worden op de vrijstellingsbeschikking DAEB die de Commissie naar aanleiding van het Altmark-arrest heeft vastgesteld. Deze vrijstellingsbeschikking is overeenkomstig artikel 2, lid 1 van de vrijstellingsbeschikking onder andere van toepassing op ‘compensatie voor de openbare dienst ten behoeve van luchthavens en havens waar het gemiddelde jaarlijkse verkeer gedurende de twee boekjaren voorafgaande aan het boekjaar waarin de dienst van algemeen economisch belang is toegewezen, maximaal 1 miljoen passagiers bedraagt.’

Richtsnoeren steun aan regionale vliegvelden
De Europese Commissie heeft in 2005 een document gepubliceerd met richtsnoeren voor steun aan regionale vliegvelden en de luchtvaartmaatschappijen die deze als thuishaven gebruiken. Doel van de richtsnoeren is het mogelijk maken van steun voor de ontwikkeling van regionale vliegvelden, zonder in conflict te komen met de staatssteunregels. Dit kan ook voor Nederlandse regionale vliegvelden van belang zijn.

Achtergrond
Achtergrond van de maatregelen is de wens van de Europese Commissie om de luchtvaart binnen de Europese Unie te bevorderen. De Commissie ziet daarbij een grote rol weggelegd voor kleinere, regionale (´secundaire´) luchthavens, die nu vaak aanzienlijk meer capaciteit hebben dan gebruikt wordt. Ontwikkeling van dergelijke vliegvelden (categorie C en D) kan bijdragen aan de economische ontwikkeling en ontsluiting van de regio´s waarin ze liggen. Die ontwikkeling wordt mede gestimuleerd door zogenaamde low-cost luchtvaartmaatschappijen. Regionale luchthavens zijn graag bereid maatregelen te nemen die de komst van dergelijk maatschappijen stimuleren, met positieve gevolgen: er worden meer routes geopend, er is meer aanbod, de prijzen zijn lager, de regionale economie wordt gestimuleerd en grote vliegvelden (communautaire vliegvelden of ´hubs´, categorie A) worden ontlast.

Steun en de vrije markt
Ondersteuning van bepaalde luchthavens en maatschappijen door regionale overheden kan leiden tot oneerlijke concurrentie, waarbij met name een conflict met de regels voor staatssteun (artikel 107 lid 1 VWEU) dreigt. Daarbij onderscheidt de Commissie invloed op het handelsverkeer op twee niveau´s: ten eerste op de markt voor het luchtverkeer (steun vermindert de operationele kosten van een luchtvaartmaatschappij), en ten tweede op de markt voor luchtvaartdiensten (steun voor een vliegveld kan er toe leiden dat een maatschappij van vliegveld wisselt).

Steun die onder de nieuwe regels valt moet dan ook altijd worden aangemeld, en voldoen aan een aantal strikte voorwaarden. Indien een luchthaven besluit overheidssteun te verlenen aan een luchtvaartmaatschappij, en dit niet alleen wordt ingegeven door louter commercieel belang, kan deze steun onder bepaalde voorwaarden worden aanvaard. De steun moet bedoeld zijn om (tot een maximum van 30 à 50 %) extra kosten te delen die aan de opening van de nieuwe lijn zijn verbonden. Het gaat om de marketingkosten en de kosten van de nodige installaties op de betrokken regionale luchthavens. De lijn waarvoor steun wordt verleend moet op termijn levensvatbaar zijn en daarom moet de steun geleidelijk minder worden en een maximale looptijd hebben van 3 jaar (of 5 jaar voor achtergebleven en ultraperifere gebieden). Luchthavens die jaarlijks minder dan 5 miljoen passagiers verwerken, komen als eerste in aanmerking.

De (Nederlandse) praktijk
Of en in hoeverre de nieuwe regels ook (meer) steun mogelijk maken aan regionale vliegvelden in Nederland zal per geval moeten worden bekeken, maar voor regionale overheden met een vliegveld binnen de grenzen (bijvoorbeeld Eindhoven, Zestienhoven, Eelde en Lelystad) is bestudering van de richtsnoeren zeker de moeite waard.