Artikel 36 VWEU (voormalig art. 30 EG) vormt een uitzondering op de verboden van de artikelen 34 en 35 VWEU (voormalig art. 28 en 29 EG). Hierin staat namelijk bepaalt dat de bepalingen van de artikelen 34 en 35 VWEU geen beletsel vormen voor de verboden of beperkingen van invoer, uitvoer of doorvoer, welke gerechtvaardigd zijn uit hoofde van de bescherming van:

- de openbare zedelijkheid;
- de openbare orde;
- de openbare veiligheid;
- de gezondheid en het leven van personen, dieren of planten;
- het nationaal artistiek historisch en archeologisch bezit;
- de industriële of commerciële eigendom.

Het Europese Hof van Justitie geeft een zeer strikte interpretatie aan deze lijst van afwijkingen, die alle verband houden met niet-economische belangen. De lijst is dan ook limitatief. Artikel 36 VWEU is geen soevereiniteitsvoorbehoud, dat wil zeggen dat de lidstaten altijd het recht zouden behouden om vanwege de daarin genoemde belangen uitzonderingen te maken. Integendeel, als deze belemmeringen zijn weggenomen door harmonisatie van wetgeving, vervalt de mogelijkheid om deze bepaling in te roepen. Daarnaast mag het artikel niet worden toegepast wanneer het gaat om puur economische belangen.

Voorwaarden voor de toepassing
Artikel 36 VWEU stelt een tweetal voorwaarden. Ten eerste moeten maatregelen gerechtvaardigd zijn om de in het artikel genoemde belangen te beschermen. ‘Gerechtvaardigd’ betekent dat de maatregel noodzakelijk moet zijn. Deze eis betekent niet alleen dat de betrokken maatregel geschikt moet zijn om het belang te beschermen, maar ook dat het de minst belemmerende maatregel is. Er zal dus een proportionaliteitstoets doorgevoerd moeten worden om te beoordelen of maatregel evenredig is aan het te beschermen belang. De tweede voorwaarde is dat het inroepen van artikel 36 VWEU niet mag leiden tot willekeurige discriminatie of een verkapte beperking van de handel tussen de lidstaten.