Wat zijn diensten van algemeen belang (DAB)?
Het begrip 'diensten van algemeen belang' omvat markt- en niet-marktdiensten die door de overheidsinstanties van algemeen belang worden geacht. De overheden laten deze diensten niet uitsluitend aan het marktmechanisme over en trachten ze tot op zekere hoogte te reguleren en te controleren. De marktdiensten of economische activiteiten worden in deze context als ‘diensten van algemeen economisch belang’ (DAEB) aangeduid. De niet-marktdiensten (de niet-economische activiteiten) vallen onder het begrip 'diensten van algemeen belang' (DAB). Het begrip DAB is dus enerzijds een koepelbegrip en anderzijds een term voor niet-economische diensten van algemeen belang of DAB.

Deze diensten van algemeen belang onderscheiden zich van ‘gewone diensten’ door de aanwezigheid van publieke belangen met betrekking tot kwaliteit, toegankelijkheid en leveringszekerheid. Onder de verzamelterm DAB vallen dus diensten waar een publiek belang mee gemoeid is, die wel of niet op de markt en onder concurrentie worden aangeboden.

Er is geen Europese regeling waarin bepaald wordt welke diensten van algemeen belang er zijn en op welke wijze deze georganiseerd moeten worden. Elke lidstaat heeft een zekere vrijheid in het benoemen van diensten van algemeen belang en de organisatie daarvan.

Het is dan ook in de eerste plaats aan de decentrale of nationale overheden zelf te bepalen wat zij als DAB beschouwen en hoe deze dienen te worden uitgevoerd. Indien de overheid van mening is dat bepaalde diensten in het algemeen belang zijn en het marktmechanisme niet in voldoende mate in deze diensten voorziet, kan zij besluiten om in deze diensten van algemeen belang te gaan voorzien.

Wat is onderscheid tussen DAB en DAEB?
Niet altijd even duidelijk is wanneer sprake is van een DAB of van een DAEB. Het ministerie van Economische Zaken heeft in haar notitie uit 2005 door het opstellen van een algemene definitie en het geven van duidelijke voorbeelden getracht meer duidelijkheid in het grijze gebied van DAB en DAEB te brengen.

DAB
De groep diensten die wordt uitgevoerd door entiteiten belast met een publieke taak zijn DAB. Deze worden niet op de markt aangeboden. Op deze diensten zijn de Europese interne markt- en mededingingsregels dan ook niet van toepassing. Voorbeelden van DAB zijn justitie, politie, rechtspraak en drinkwatervoorziening.

DAEB
Op het Europese niveau wordt er over het algemeen van uitgegaan dat de term 'dienst van algemeen economisch belang' (DAEB) verwijst naar diensten van economische aard, die door de overheid aan ondernemingen zijn opgedragen. De interne marktregels en de mededingingsregels zijn (in principe) op deze diensten van toepassing. Bij deze diensten valt te denken aan post, energie, telecommunicatie, bepaalde vormen van hoger onderwijs, audiovisuele diensten, sociale woningbouw en bepaalde zorgdiensten. Veel van deze diensten liggen binnen het domein van gemeenten, provincies of waterschappen zoals beheer en verwerking van afval, streekvervoer, zout strooien in de winter, bevaarbaar houden van rivieren, sociale woningbouw, regionale en lokale omroep enz.

Wat zijn openbare dienstverplichtingen?
De term 'openbare dienstverplichting', die vaak in de context van DAB en DAEB wordt gebruikt, verwijst naar door de overheid aan de dienstverlener opgelegde verplichtingen om te waarborgen dat aan bepaalde doelstellingen van algemeen belang wordt voldaan. Deze verplichtingen kunnen op Europees, nationaal, regionaal of lokaal niveau gelden.

Openbare of publieke diensten?
De begrippen 'openbare dienst' en 'publieke dienst' worden in de Europese teksten over de DAB vermeden. De term openbare dienst wordt gezien als een dubbelzinnige term omdat het kan verwijzen naar de dienstverlenende instantie of naar de taak van algemeen belang die de desbetreffende instantie uitvoert. Vaak worden de termen openbare of publieke dienst verward met de term publieke sector, dat wil zeggen functie en rechtspositie, ontvanger en eigenaar. Omdat deze termen onvoldoende precies zijn, wordt in Europese documenten gesproken van 'diensten van algemeen belang' of 'diensten van algemeen economisch belang'.

Openbaar bedrijf
De term 'openbaar bedrijf' wordt in de regel ook gebruikt om het eigendomsrecht of de rechtspositie van de dienstverlener te omschrijven. Het EG-Verdrag schrijft strikte neutraliteit voor: volgens het Gemeenschapsrecht doet het niet ter zake of verleners van diensten van algemeen belang publiek of privaat zijn, zij hebben dezelfde rechten en plichten.