Terugvordering van onverenigbare steun
Effectieve en snelle terugvordering van ongeoorloofde staatssteun is nodig om de verstoring van de marktwerking te herstellen als gevolg van onrechtmatige en onverenigbare staatssteun aan ondernemingen door de overheid. Volgens de Europese staatssteunregels moet de Commissie de lidstaten verplichten dat zij staatssteun terugvorderen die onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt is en die zonder voorafgaande toestemming van de Commissie is verleend. De lidstaten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de terugvorderingbeschikkingen van de Commissie. De EU staatssteunregels bepalen dat de terugvordering verloopt in overeenstemming met de geldende nationale procedures. Als de steun verleend is door een decentrale overheid, zal de rijksoverheid de verplichting tot terugvordering doorgeven aan de betreffende decentrale overheid.

De onderneming wordt verwacht dat zij zich ervan vergewist dat bij steunverlening de juiste procedure is gevolgd. De steunontvangers kunnen zich bij een terugvoderingsverzoek niet beroepen op gewettigd vertrouwen.

Wanneer de lidstaat het opschortings- of terugvorderingsbevel niet nakomt, kan de Commissie zich rechtsreeks tot het Hof wenden. Zie hier voor risico's van staatssteun.

Mededeling van de Commissie inzake terugvordering
‘Towards an effective implementation of Commission decisions ordering Member States to recover unlawful and incompatible State aid’
Welke beginselen zijn leidend als een (decentrale) overheid voor een tijdige en effectieve terugvordering van staatssteun moet zorgen die een onderneming in strijd met de Europese staatssteunregels heeft ontvangen? In deze mededeling (publicatie oktober 2007) over terugvordering van onrechtmatige en onverenigbare staatssteun geeft de Europese Commissie richtsnoeren hiervoor.

In het Actieplan Staatssteun van 2005, waarin de Commissie de hervorming van het staatssteunbeleid uiteenzette, kondigde zij aan om terugvorderingprocedures te gaan verbeteren. In deze mededeling vat de Commissie haar ervaringen met de procedures samen en licht goede praktijken toe. Het doel van de mededeling is een verduidelijking van het beleid van de Commissie ten aanzien van de implementatie van beschikkingen tot terugvordering van steun. De lidstaten dienen op hun beurt de meest effectieve nationale juridische procedures te volgen. Voorts bevat de mededeling beginselen die van toepassing zijn op rechtzaken over terugvordering bij de Europese of de nationale rechter. Daarnaast wordt er ingegaan op de geldende regels bij insolvente begunstigden. Tot slot gaat de Commissie in op de mogelijke gevolgen als de lidstaat een terugvorderingbeschikking van de Commissie niet heeft uitgevoerd. Van belang is onder meer dat de Commissie van de lidstaat (en een decentrale overheid) kan eisen dat de begunstigde geen nieuwe, zelfs geoorloofde, staatssteun mag ontvangen voordat de onverenigbare staatssteun is terugbetaald.

Meer informatie
Een onderzoek naar handhaving van staatssteunrecht op nationaal niveau, maart 2006, deel II, Terugvordering van onrechtmatige staatssteun door de lidstaten. Dit onderzoek bevat een overzicht van de juridische mogelijkheden voor terugvordering in Nederland.

Nederlandse Wetsvoorstel terugvordering
Het Nederlandse recht bevat nog geen sluitende regels die in alle gevallen de mogelijkheid bieden om te voldoen aan de verplichting tot terugvordering van onrechtmatige staatssteun. Problemen zijn gesignaleerd in de Algemene wet bestuursrecht, de fiscale wetgeving en het Burgerlijk Wetboek. De rijksoverheid werkt momenteel aan een wetsvoorstel dat een passend nationaal instrumentarium beoogt te bieden zodat wordt voldaan aan de eisen die door het Europees recht aan terugvordering van staatssteun worden gesteld. Het wetsvoorstel is door de minister van Justitie in april 2008 naar de Tweede Kamer gestuurd.
Zie Kamerstukken 2007-2008, nr. 31418 (zoek via Parlando)
Zie Rapport Interdepartementale Commissie Europees Recht ‘Trends in de rechtspraak, terugvordering van staatssteun’

Praktijk
Ook Nederlandse decentrale overheden, die zelf verantwoordelijk zijn voor correcte naleving van de Europese staatssteunregels, hebben in het verleden een aantal malen beschikkingen van de Commissie ontvangen met een verplichting om door hun verleende staatssteun (deels) terug te vorderen. Een voorbeeld hiervan is de beschikking van de Commissie inzake SCI-Systems te Heerenveen (PbEG L 186/ 43, 7.7.2001).