Europees milieubeleid ten aanzien van mest en mineralen krijgt gestalte in de Europese Nitraatrichtlijn (91/676 EEC). De Nitraatrichtlijn is in 1991 in werking getreden. Het doel van de Richtlijn is het verminderen en verder voorkomen van nitraatverliezen uit de landbouw om het aquatisch milieu te beschermen. De Europese Nitraatrichtlijn is in Nederland geïmplementeerd in de Meststoffenwet, de Wet bodembescherming en Wet herstructurering varkenshouderij. In Nederland krijgen vooral diegenen die werken met mest te maken met deze wetgeving. 

Nitraat komt via de in Nederland veel gebruikte mest in het oppervlaktewater terecht. Uitspoeling vanuit het grondwater is de belangrijkste bron van vervuiling van oppervlaktewater, afkomstig uit de bovenste lagen van het grondwater. Stikstof in mest is goed voor planten en gras, maar als er teveel stikstof in de bodem komt, kan dat veranderen in schadelijk nitraat. Doordat dit nitraat zich kan vermengen met grondwater, tast dit als gevolg het grond- en oppervlaktewater aan. Het onderschrijden van 50 mg nitraat per liter grondwater en het voorkomen van eutrofiëring van oppervlaktewater is de maatstaf om na te gaan of een afdoende vermindering van nitraatverliezen heeft plaatsgevonden.   

Om aan de richtlijn te blijven voldoen, dienen de melkveehouders een bemestingsplan te maken en de grond eens per vier jaar te bemonsteren. De Nederlandse overheid moet zorgen voor een landelijk monitoringsnetwerk om de effecten van de soepelere mestnormen goed in de gaten te houden. De richtlijn bepaalt dat niet meer dan 170 kg stikstof per hectare per jaar uit dierlijke mest mag worden gebruikt. De richtlijn geeft ook de mogelijkheid om een uitzondering (derogatie) op dit voorschrift aan te vragen en daar is voor de tweede maal succesvol gebruik van gemaakt.

Grasland neemt meer stikstof uit dierlijk mest op dan de richtlijn veronderstelt en hierdoor spoelt minder nitraat uit naar het grondwater. Melkveehouders met minimaal 70% grasland mogen daarom tot 250 kg stikstof uit dierlijke mest per hectare per jaar gebruiken. De derogatie is verantwoord voor het milieu en vermijdt kosten voor bijvoorbeeld de aankoop van kunstmest.

Meer informatie
Tekst Nitraatrichtlijn (html, Engels)
Website Europese Commissie over de Nitraatrichtlijn (Engels)
Website LNV over het 4e actieprogramma Nitraatrichtlijn