Het huidig milieubeleid bestaat uit Europese richtlijnen die door de nationale wetgever worden omgezet in nationale wetgeving. Als dat op tijd en correct gebeurt, hebben uitvoerders en bestuurders te maken met Nederlandse milieuwetgeving en niet zozeer met het Europese recht. Met het naleven van de nationale wetgeving wordt vanzelf ook het Europese recht nageleefd. Belangrijke Europese richtlijnen waarbij dit het geval is, zijn bijvoorbeeld de Kaderrichtlijnen met betrekking tot waterkwaliteit, luchtkwaliteit en afvalstoffen. Oudere richtlijnen die goed zijn geïmplementeerd in Nederlandse wetgeving zijn de Vogel- en de Habitatrichtlijn, beiden ter bescherming van biodiversiteit, de NEC-richtlijn over uitstoot van vervuilende stoffen en de Richtlijn Omgevingslawaai. Europese richtlijnen worden in sommige gevallen aangevuld of gewijzigd met verordeningen, volledig herzien of samengevoegd met andere richtlijnen.
Er kan bij de implementatie van Europese richtlijnen ook wel eens iets niet goed gaan.
- Ten eerste kunnen bepalingen uit Europese richtlijnen direct (rechtstreeks) van toepassing worden op de praktijk in gemeenten als de Europese regels te laat zijn omgezet. Dit is het geval wanneer de Europese bepalingen nog niet (volledig) zijn omgezet in nationale wetgeving bij het verstrijken van de implementatietermijn van de richtlijn. Deze datum is in de meeste gevallen exact twee jaar na de publicatie in het Publicatieblad van de Europese Unie.
- Ten tweede kunnen bepalingen uit de Europese richtlijnen ook rechtstreeks gaan werken als de nationale regels wel tijdig zijn gewijzigd, maar de richtlijnbepalingen naar de mening van de Europese Commissie onjuist of onvolledig zijn overgenomen.
Wat betekent rechtstreekse werking?
Als een bepaling rechtstreeks werkt, wil dat zeggen dat ze particulieren rechten geven waarop zij zich kunnen beroepen bij een nationale rechter. Bij milieuregelgeving hebben gemeenten relatief veel te maken met rechtstreekse werking van Europees recht. Bewoners, belangengroepen, milieuorganisaties, bedrijven en andere overheden kunnen met de Europese normen in de hand gemeentelijke plannen en vergunningen kritisch beoordelen. Vooral in gevallen van milieuschade zijn belanghebbenden vaak uitstekend op de hoogte van de juridische mogelijkheden en kennen de weg naar de rechter.
07-07-2008
Milieu Rechtstreekse Werking Aanwijzingen Jurisprudentie Implementatiedeadlines
Aanwijzingen voor een correcte toepassing van Europees recht Decentrale overheden hebben de verplichting om Europees recht zelfstandig toe te passen en nationale regels buiten beschouwing te laten als deze strijdig zijn met Europees recht. Een beroep op het niet nakomen van deze verplichting kan leiden tot de vernietiging van een besluit of de plicht tot het betalen van schadevergoeding als gevolg van onjuiste toepassing van het Europese recht. Het is voor een juiste inschatting en toepassing van milieurecht belangrijk om te weten hoe Europees recht doorwerkt als de nationale wetgeving niet voldoet. Hieronder volgen drie aanwijzigen voor gemeenten om correcte uitvoering en toepassing van Europees recht te garanderen en daarmee problemen of klachten achteraf te voorkomen. Deze zijn het in de gaten houden van implementatiedeadlines, het kunnen beoordelen van strijdigheid en het alert zijn op nieuwe Europese en nationale jurisprudentie.
1. Implementatiedeadlines
Ten eerste is het verstandig om op de hoogte te zijn van de implementatiedeadlines van EG-richtlijnen en de voortgang van de implementatie in Nederland. Tijdens de totstandkoming van Europese milieurichtlijnen in Brussel vindt in Den Haag nauwe samenwerking plaats om een zo goed mogelijk werkende richtlijn tot stand te laten komen. Dit gebeurt in van interbestuurlijke dossierteams (IBDTs), waarin representanten van de decentrale overheden participeren samen met andere belanghebbenden. Als een richtlijn eenmaal tot stand is gekomen in Brussel, zijn de koepels van decentrale overheden vaak betrokken bij het interdepartementale dossierteam van VROM dat zich bezig houdt met de implementatie van die richtlijn naar nationale wetgeving.
Toch kan het gebeuren dat een richtlijn te laat of onjuist wordt omgezet en daar kunnen overheden zich op voorbereiden, bijvoorbeeld door vooraf advies in te winnen over hoe de Europese bepalingen moeten worden nageleefd vanaf het verstrijken van de deadline. Informatie over de implementatievoortgang van EG-richtlijnen bij alle ministeries wordt per kwartaal door de staatssecretaris van Europese Zaken aan de Eerste en Tweede Kamer verstrekt. Voor gedetailleerde informatie over specifieke richtlijnen kunnen lagere overheden terecht bij het ministerie dat verantwoordelijk is voor de implementatie.
2. Vaststellen of er sprake is van strijdigheid Nederlandse omzettingswetgeving kan eventueel strijdig zijn met bepalingen uit EG-richtlijnen. Een gemeente moet daarom vast kunnen stellen of de nationale of de Europese regels van toepassing zijn als er geen uitspraak is gedaan door de nationale of Europese rechter. Het beoordelen of er sprake is van strijdigheid is geen gemakkelijke taak. De Checklist rechtstreekse werking aan het einde van dit hoofdstuk is een eerste hulpmiddel.
Als er sprake is van strijdigheid tussen Europees recht en nationale wetgeving moeten gemeenten zelf de Europese bepaling naleven of de nationale wetgeving richtlijnconform interpreteren. Dit houdt in dat nationale omzettingswetgeving door gemeenten wordt geïnterpreteerd in het licht van de Europese milieurichtlijnen. Zowel als er in de nationale regelgeving wordt verwezen naar de normen in een EG-richtlijn, als in de gevallen dat de richtlijnnormen zijn verwerkt in nationale regelgeving, blijven de Europese richtlijnen beslissend voor de interpretatie van nationale begrippen en voorschriften als deze een communautaire achtergrond hebben. De beleidsvrijheid die de Nederlandse wetgeving biedt, kan worden gebruikt om de doelen van de Europese richtlijn na te streven.
3. Jurisprudentie bijhouden Ten slotte is het belangrijk om op de hoogte te zijn van de jurisprudentie over rechtstreekse werking van bepalingen in het Europees milieurecht. De bestaande jurisprudentie staat vermeld in verschillende boeken over Europees milieurecht en op de website van het Europese Hof van Justitie. Daar is ook nieuwe Europese jurisprudentie te vinden en op de website van Europa decentraal. Nationale uitspraken staan onder meer op de website van de Raad van State.
