De EU heeft in de loop der jaren uitgebreide en uiteenlopende milieuwetgeving goedgekeurd met als einddoel het verbeteren van de levenskwaliteit van de Europese burger. De EU-milieuwetgeving heeft echter alleen resultaat als de lidstaten de wetgeving die zij hebben ondertekend, ook behoorlijk uitvoeren. Hiervoor zijn milieu-inspecties onmisbaar. ‘Milieu-inspecties’ worden door de Commissie beschreven als ‘alle activiteiten van autoriteiten om te garanderen dat de milieuwetgeving wordt nageleefd’.

Omdat de milieu-inspecties in verschiellende Europese lidstaten sterk varieerden, hebben het Europees Parlement en de Raad in 2001 een Aanbeveling over minimumcriteria voor milieu-inspecties in de lidstaten goedgekeurd (2001/331/EC). De Aanbeveling bevat niet-bindende regels over het organiseren, plannen, uitvoeren en afhandelen van milieu-inspecties. Deze aanbeveling moet worden gezien als een algemeen kader voor milieu-inspectiesystemen in de lidstaten. De criteria zijn van algemene aard en beschrijven hoe milieu-inspecties moeten worden gepland en uitgevoerd en welk vervolg daaraan moet worden gegeven, maar zijn geen juridisch verbindende voorschriften.

Herziening aanbeveling
De Commissie heeft echter geconstateerd dat deze niet-bindende voorschriften niet tot de verwachtte overeenstemming in de Europese handhavingspraktijk heeft geleid. Om deze redden wil zij de aanbeveling aanpassen zodat de uitvoering ervan verbetert en de doeltreffendheid wordt vergroot. De belangrijkste problemen staan beschreven in de Mededeling over de inspectiecriteria uit december 2007.

Deze zijn dat de interpretaties van definities zoals ‘inspectie’, ‘controle’ en ‘inspectieplan’ zeer uiteenlopen in de verschillende lidstaten, en dat de minimumcriteria alleen voor inspecties van vergunningsplichtige industriële installaties, bedrijven en inrichtingen gelden. De Commissie wil de werkingssfeer verbreden zodat ook onder meer inspectie van afvaltransporten en Natura 2000-gebieden aan deze criteria kunnen worden onderworpen.

De Commissie overweegt hiernaast nadere uitwerking van de criteria voor de planning van inspecties en wil een eenvoudig en helder verslagleggingssysteem instellen dat vergelijkbare informatie uit alle lidstaten oplevert. Daardoor kan beter worden beoordeeld of de inspectiesystemen goed functioneren en of zij hun doel – de naleving van Europese milieuwetgeving verbeteren – bereiken.

Handboek handhaving Europees milieurecht
Begin 2008 is door IMPEL, het Europese netwerk voor implementatie en handhaving van milieurecht, een guidance book gepubliceerd. Deze gids is opgesteld onder regie van de VROM-Inspectie. In het guidance book wordt stap voor stap beschreven hoe een inspectieplan kan worden opgesteld. Het doel van deze gids is dat alle planning en prioriteitstelling in de Europese lidstaten op een effectieve, efficiënte, transparante en afrekenbare manier worden georganiseerd. De stap-voor-stap inspectie cyclus bestaat uit zeven stappen: 1) de context beschrijven, 2) prioriteiten stellen, 3) doelen en strategieën vaststellen, 4) planning en herziening, 5) uitvoeringskader, 6) uitvoering en rapportage, en 7) monitoring van de prestaties.