Terwijl diensten van niet-economisch algemeen belang (ook wel DAB) volledig van de werking van de Dienstenrichtlijn zijn uitgesloten, geldt er voor DAEB een ander regime. Bepaalde DAEB worden door artikel 2 Dienstenrichtlijn in het geheel van de werkingssfeer van de richtlijn uitgezonderd (bijvoorbeeld vervoersdiensten). Voor andere DAEB (bijvoorbeeld voor postdiensten) geldt dat zij niet van de werkingssfeer zijn uitgezonderd, maar er ten aanzien van deze diensten wel wordt afgeweken van de bepaling van het vrij verrichten van diensten (art. 16 Dienstenrichtlijn). De overige artikelen (m.n. art. 9 e.v. Dienstenrichtlijn) zijn ten aanzien van deze diensten weer wel gewoon van toepassing zijn. Er worden dus ten aanzien van verschillende DAEB afwijkende regimes gehanteerd. Wat diensten van algemeen belang zijn, leest u in deze praktijkvraag.

De vrijheid van de decentrale overheden en de Dienstenrichtlijn
Het standpunt dat de lidstaten, en daarmee de decentrale overheden, een zekere vrijheid hebben in het benoemen van diensten van algemeen belang en de organisatie ervan is ook terug te vinden in artikel 1 Dienstenrichtlijn.

Lid 2: ‘Deze richtlijn heeft geen betrekking op de liberalisering van diensten van algemeen economisch belang die voorbehouden zijn aan openbare of particuliere entiteiten, noch op de privatisering van openbare dienstverrichtende entiteiten.’

Lid 3: ‘Deze richtlijn doet geen afbreuk aan de vrijheid van de lidstaten om in overeenstemming met het gemeenschapsrecht vast te stellen wat zij als diensten van algemeen belang beschouwen, hoe deze diensten moeten worden georganiseerd en gefinancierd, in overeenstemming met de regels van staatssteun, en aan welke bijzondere verplichtingen zij onderworpen zijn.’

Hoe moet de DAEB in het kader van de Dienstenrichtlijn worden gezien?
Hoewel de Dienstenrichtlijn niets aan de vrijheid van de decentrale overheden af doet in het benoemen van diensten van algemeen belang, is het in het kader van een goede screening belangrijk om als gemeente, provincie of waterschap vast te stellen wanneer een dienst een DAB of een DAEB is. Zo vallen DAB niet onder Dienstenrichtlijn (art. 2 Dienstenrichtlijn), terwijl DAEB (behoudens uitzonderingen) wel door de Dienstenrichtlijn worden geraakt.

Uitgezonderde DAEB zijn te vinden in artikel 17 Dienstenrichtlijn. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat in artikel 17 wordt bepaald dat artikel 16 van de Dienstenrichtlijn niet op deze DAEB van toepassing is. Alle overige artikelen uit de Dienstenrichtlijn zijn dat wel. Bovendien hebben de artikelen 16 en 17 enkel betrekking op het vrij verkeer van diensten uit de Dienstenrichtlijn en daarom kunnen op de uitgezonderde DAEB nog wel de bepalingen omtrent de vrijheid van vestiging uit de Dienstenrichtlijn van toepassing zijn.

Ook artikel 15 bepaalt dat de Dienstenrichtlijn slechts beperkt op DAEB van toepassing is. Deze bepaling verwijst indirect naar artikel 86 lid 2 EG-verdrag (nu artikel 106 lid 2 VWEU). Dit artikel biedt de lidstaten de mogelijkheid om er in bepaalde gevallen voor te zorgen dat gebruikers toegang hebben tot diensten waar een publiek belang mee is gemoeid. Zo kan een lidstaat voorkomen dat een dienstverlener uit een andere lidstaat op zijn grondgebied diensten gaat verrichten die als algemeen belang zijn erkend.

De uitzonderingsgrond van artikel 15 Dienstenrichtlijn moet bij de screening wel goed worden gemotiveerd. De Projectgroep Implementatie Dienstenrichtlijn (PID) raadt daarom aan zorgvuldig na te gaan in welke gevallen er sprake is van een DAEB. Pas dan kan namelijk worden bepaald of, en zo ja, welke onderdelen van de Dienstenrichtlijn van toepassing zijn.

Artikel 15, vierde lid, van de Dienstenrichtlijn bepaalt dat de leden 1, 2 en 3 alleen van toepassing zijn op het gebied van diensten van algemeen economisch belang voor zover de toepassing van die leden de vervulling, in feite of in rechte, van de aan hen toegewezen bijzondere taak niet belemmert.

De uitzonderingen van artikel 17 van de Dienstenrichtlijn betreffen voor decentrale overheden DAEB in onder andere de watervoorziening- en distributie, afvalwaterdiensten en de afvalverwerking. Het vrij verkeer van dienstenregime uit de Dienstenrichtlijn is op deze sectoren niet van toepassing, het regime van het vrij verkeer van vestiging wel. Zie voor meer informatie over afvaldiensten deze praktijkvraag.

Meer informatie:
Het dossier ‘Diensten van algemeen belang’ vanhet kenniscentrum Europa decentraal.
De handreiking ‘Screening en notificatie van regelgeving in het kader van de Dienstenrichtlijn’ opgesteld door de Projectgroep Implementatie Dienstenrichtlijn versie 3.0 van september 2008.
De handreiking 'Diensten van algemeen economisch belang en staatssteun' van 10 juni 2008.
De preadviezen van de NVER, gepubliceerd in SEW 2007, nr. 10.