Juridisch gezien vormen sociale diensten geen aparte categorie binnen DAB. Deze diensten spelen echter een bijzondere rol in de Europese maatschappij en economie. SDAB leveren echter een belangrijke bijdrage aan verschillende essentiële doelen en waarden van de Europese Gemeenschap, zoals een hoog niveau van werkgelegenheid en sociale bescherming, een hoog niveau van gezondheidszorg, gelijkheid tussen mannen en vrouwen en economische, sociale en territoriale cohesie. Voorbeelden van SDAB zijn gezondheidsdiensten, langdurige zorg, sociale zekerheid, werkgelegenheidsdiensten, sociale huisvesting en kinderopvang. In de EU-lidstaten zijn deze diensten op uiteenlopende wijze geregeld. Ook bestaat er een groot verschil tussen de mate van modernisering van deze diensten tussen de EU-landen. Voor decentrale overheden, die de bevoegdheid hebben om zelf te bepalen welke diensten zij van algemeen sociaal belang achten, is meer duidelijkheid en rechtszekerheid van groot belang.

Mededeling sociale diensten van algemeen belang
Op 26 april 2006 heeft de Europese Commissie de Mededeling over sociale diensten van algemeen belang (SDAB) aangenomen. Deze mededeling werd aangekondigd in het Witboek over diensten van algemeen belang van de Commissie in 2004. De mededeling heeft als doel de specifieke kenmerken van sociale diensten van algemeen belang in kaart te brengen. Ook wordt in de mededeling verduidelijkt in welke verhouding het gemeenschapsrecht tot deze SDAB staat.

Ondanks deze grote verschillen tussen de EU-landen valt er volgens de Commissie wel een algehele trend waar te nemen voor wat betreft de manier waarop modernisering van deze diensten plaatsvindt. Deze gaat veelal gepaard met decentralisatie, outsourcen en publiek/private samenwerking.

De mededeling, die het resultaat is van nauwe samenwerking tussen de Commissie, de lidstaten en maatschappelijke organisaties, respecteert in het bestaande wettelijk raamwerk het subsidiariteitsprincipe. Dit principe schrijft voor dat beslissingen op een zo laag mogelijk passend nationaal of decentraal niveau genomen moeten worden. Decentrale overheden spelen dan ook een belangrijke rol bij het aanwijzen en ontwikkelen van sociale diensten van algemeen belang.

De huidige mededeling brengt geen verandering ten aanzien van het communautaire recht met zich mee. Het kan echter niet uitgesloten worden dat er in de toekomst wel wijzigingen plaatsvinden. Om een duidelijker beeld te krijgen van de manier waarop de verschillende lidstaten hun SDAB inrichten, heeft de Commissie een onderzoek ingesteld naar de situatie in iedere lidstaat. Op basis van de resultaten die uit dit onderzoek naar voren komen, als ook op basis van raadpleging van de belanghebbende partijen, zal de Commissie een rapport uitbrengen waarin recente trends, rechtspraak en ontwikkelingen zullen zijn opgenomen. Een dergelijk rapport zal iedere twee jaar gepubliceerd worden. De publicatie van het eerste rapport staat gepland voor het eind van 2007.

Gezondheidsdiensten vallen niet onder deze mededeling van de Commissie en zullen in een apart initiatief behandeld worden.

Rapport Europees Parlement
Op 14 maart 2007 heeft het Europese Parlement (EP) een rapport aangenomen over sociale Diensten van Algemeen Belang (sDAB). Het rapport is geschreven als reactie op de mededeling over sDAB van de Commissie. Het EP gaat in haar rapport expliciet in op de rol van decentrale overheden. Volgens het EP biedt de mededeling perspectieven voor een verduidelijking van de rol van de sDAB in heel Europa, met name ten aanzien van de sociale aspecten en de rechtszekerheid. Het EP stelt dat de mededeling ook perspectieven biedt voor een ruimer debat, waarin alle sociale organisaties die op Europees niveau actief zijn, de regionale en lokale overheden, het Europees Parlement, de Commissie en de Raad betrokken dienen te worden.

Een van de aspecten die volgens het EP dient te worden geanalyseerd is de eventuele instelling van een juridisch instrument, dat op het gebied van de sociale diensten de betrokken sociale organisaties duidelijkheid omtrent de beleidsprocedures en de nodige rechtszekerheid verschaft. Daarbij dienen tevens de algemene beginselen te worden vastgesteld van de actie die op deze terreinen wordt gevoerd door de betrokken overheidsinstanties op lokaal, regionaal en nationaal niveau, of het nu gaat om gefedereerde staten of autonome gemeenschappen.

Het lijkt, zo stelt het EP, absoluut noodzakelijk dat wanneer lokale of regionale overheden gedifferentieerde taken op zich moeten nemen ter ondersteuning en financiering van sDAB, hen in het nationale kader adequate middelen worden verschaft, zodat zij zowel in kwantitatief als in kwalitatief opzicht hun sociale functie kunnen vervullen, met name het ondersteunen van de sDAB. Daarbij dient ook steeds de volledige doorzichtigheid van de financiële betrekkingen tussen de overheidsinstanties en de sociale organisaties te worden gegarandeerd.

Meer informatie