Grensoverschrijdende samenwerking

Nederland beschikt over een groot grensgebied: zeven van de twaalf provincies grenzen aan het buitenland. Al meer dan 50 jaar wordt er gewerkt aan het verbeteren van de grensoverschrijdende samenwerking (GROS). Daaruit zijn succesvolle samenwerkingsvormen gekomen, zoals de EUregio’s en de Benelux. Meer informatie over wat GROS is, samenwerkingverbanden in het kader van GROS en over EU-regio’s leest u in de bijbehorende webdossiers.

Grenzen en verschillen

Door taal- en cultuurverschillen en de verschillen in wet- en regelgeving is de grens nog steeds duidelijk aanwezig. Burgers kunnen hier ook dagelijks mee geconfronteerd worden. Dit zorgt dan voor problemen op onder andere het gebied van wonen, werken, onderwijs en zorg. Dat kan bijvoorbeeld worden veroorzaakt doordat lidstaten Europese richtlijnen verschillend interpreteren, of omdat bij nieuwe Europese wetgeving de concrete impact ervan op specifiek de grensregio’s niet altijd wordt voorzien. Ook in het Signaleringsloket bij Europa decentraal komen signalen van decentrale overheden binnen over knellende Europese regels bij grensoverschrijdende samenwerking.

Financiële aspecten

Grensoverschrijdende samenwerking kent ook financiële aspecten, en dan met name in de vorm van het benutten van Europese subsidies voor het stimuleren van grensoverschrijdende projecten. Meer informatie hierover en over het gebruik van het instrument van de Europese Groepering voor Territoriale Samenwerking (E(G)TS) vindt u onder het webdossier Regionaal beleid en structuurfondsen, Europese territoriale samenwerking en EFRO.

Taskforce Grensoverschrijdende Samenwerking

In 2008 heeft de Raad voor het Openbaar Bestuur (Rob) op verzoek van de toenmalig minister van BZK het advies ‘Besturen over Grenzen’ uitgebracht en bekeken hoe het GROS dossier steviger verankerd kon worden. Omdat uit het advies voortkwam dat voor het oplossen van bepaalde knelpunten bij GROS het Rijk een grote rol kan spelen, werd onder meer voorgesteld om een Taskforce Grensoverschrijdende Samenwerking in te richten. De Taskforce had het doel om binnen een jaar de grootste knelpunten in de grensregio’s op te lossen. De grensregio’s, de buurlanden en de vakministeries hebben vervolgens de handen ineen geslagen om dit mogelijk te maken. De toenmalige knelpunten zijn later omgezet in actiepunten. Ook na 2008 zijn er blijvend diverse actiepunten en beleidsvoorstellen ter stimulering van grensoverschrijdende samenwerking en ter oplossing van knelpunten geformuleerd. Meer hierover leest u in het webdossier Actiepunten. Meer informatie over de wijze waarop het GROS dossier is georganiseerd en welke actiepunten nog steeds worden ondernomen, vindt u onder het webdossier Organisatie GROS.

Actualiteiten in Nieuwsbrief GROS

De afdeling Europa en Binnenlands Bestuur van het ministerie van BZK verstuurt maandelijks een digitale nieuwsbrief over grensoverschrijdende samenwerking. U kunt zich hier kosteloos abonneren. Voor meer informatie kunt u contact op nemen via postbus.gros@minbzk.nl. Onder Organisatie GROS, tabblad nieuws vindt u een overzicht van de meest recente en eerder uitgebrachte nieuwsbriefnummers.

Beleid

Nieuws

3. Graphique_Interreg_V
Grensprovincies openen eigen vertegenwoordiging in Noordrijn-Westfalen

De Nederlandse grensprovincies Gelderland, Overijssel en Limburg beschikken vanaf 1 mei 2016 over hun eigen vertegenwoordigers in Noordrijn-Westfalen. Zo wordt de samenwerking met de Duitse deelstaat verder versterkt. Bij het Nederlandse consulaat-generaal in Düsseldorf zullen de vertegenwoordigers samen met het Rijk de Nederlandse belangen behartigen.

Lees het volledige bericht

1 Arbeidsmobiliteit
Europees parlement neemt wetgeving aan ter bevordering van arbeidsmobiliteit

Slechts 3,1% van alle EU burgers werkt aan de andere kant van de landsgrenzen. Dit terwijl er vaak grote verschillen zijn tussen de vraag naar werk en het aanbod van werk aan beide kanten van de grens. Werkgevers in de grensregio kunnen lang niet altijd hun vacatures invullen. Mede hierom heeft het Europees Parlement met overgrote meerderheid voor een wet gestemd die dit knelpunt moet ondervangen. Deze wetgeving moet de werkgelegenheid in de grensstreek bevorderen.
Lees het volledige bericht

NL Duitsland vlaggen
Werkgelegenheid verbeteren door werken over de grens te stimuleren

Om het werken en ondernemen over de grens makkelijker te maken, worden er tal van initiatieven ontplooid. Werkzoekenden in de grensstreken zullen begeleid worden naar werk over de grens. Zo is er bijvoorbeeld een actieteam voor grensoverschrijdende economie en arbeid ingesteld en is er financiële ruimte voor het sectorplan ‘grenzeloos werken’. Deze initiatieven worden ontplooid om werkgelegenheid in de grensstreek een impuls te geven.
Lees het volledige bericht

Hoe het Europees Parlement zwart werk effectiever wil tegengaan

Op 20 november jl. is overeenstemming bereikt in het Europees Parlement over een Europees platform ter bevordering van de samenwerking op EU-niveau. Door middel van een grensoverschrijdende aanpak moet zwart werk voorkomen en ontmoedigd worden. Het platform moet zorgen voor een betere samenwerking. Bijvoorbeeld tussen decentrale overheden en tal van andere instanties.  
Lees het volledige bericht

Zorg over de grens blijkt in de praktijk nog moeizaam te verlopen

In navolging van de Europese Commissie komt nu ook de European Public Health Alliance (EPHA) met een kritisch rapport over de werking van de Europese Patiëntenrichtlijn 2011/24/EU. Hierin wordt uiteengezet dat de richtlijn vooralsnog niet het gewenste effect bereikt heeft. Grensoverschrijdende zorg vindt in de praktijk nog weinig plaats en er bestaat nog tal van regelgeving die de werking van de richtlijn belemmert. Voor decentrale overheden is dit relevant, omdat ook zij een rol kunnen spelen in verschillende vormen van grensoverschrijdende samenwerking in de zorg waar de richtlijn in voorziet.
Lees het volledige bericht

Benelux-verklaring voor aanpak grensoverschrijdende sociale fraude

Grensoverschrijdende sociale fraude moet tegengegaan worden in de Benelux: de Belgische staatssecretaris en voorzitter van het Benelux-Comité van Ministers rond Fraudebestrijding tekende een intentieverklaring. Het doel van deze verklaring is om initiatieven en maatregelen te ontwikkelen om sociale fraude tegen te gaan en om een voortrekkersrol te vervullen. Voor decentrale overheden is het van belang om in de toekomst gegevens uit te wisselen met andere regio’s uit de Benelux.
Lees het volledige bericht

Obstakels in de grensregio’s: de EU wil uw mening horen

Even boodschappen halen over de grens, samenwerken met de buitenlandse buur, of werken of studeren over de grens. Iedereen die hier mee te maken heeft, weet dat er naast voordelen ook obstakels zijn. De EU wil deze obstakels in beeld krijgen, en vraagt daarom naar uw mening in een openbare raadpleging over grensoverschrijdende samenwerking.  
Lees het volledige bericht

Wat betekenen open landgrenzen voor uw grensregio?

Het planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het CBS hebben op 21 juli jl. het rapport ‘Arbeidsmarkt zonder grenzen’ gepubliceerd. Hierin staan de resultaten van een onderzoek beschreven naar hoe de arbeidsmarkten in de grensregio’s van Nederland eruit zouden zien als er geen landgrenzen meer zijn. Hieruit kwam naar voren dat het voor de ene grensregio gunstiger is wanneer de landgrenzen verdwijnen dan voor de andere.
Lees het volledige bericht

Grensoverschrijdende samenwerking bestrijding criminaliteit

Nederland, Frankrijk, België en Luxemburg hebben afgesproken om intensiever samen te gaan werken bij de bestrijding van criminaliteit. Voor deze grensoverschrijdende samenwerking heeft minister Van der Steur van Veiligheid en Justitie op 16 juni een akkoord getekend met de andere drie landen. Decentrale overheden hebben belang bij deze samenwerking omdat criminaliteit ook op lokale schaal voorkomt en bestreden moet worden.
Lees het volledige bericht

Praktijkvragen

Is de Patiëntenrichtlijn van invloed op gemeentelijke zorgtaken en zorg over de grens?
Inwoners van onze grensgemeente kunnen gezondheidszorg soms beter of sneller in het buitenland krijgen. Klopt het dat de Europese Patiëntenrichtlijn 2011/24/EU voor grensoverschrijdende gezondheidszorg mogelijkheden biedt om zorg in het buitenland te kunnen ontvangen en vergoed te krijgen? En welke invloed heeft deze richtlijn op de organisatie van gemeentelijke zorgtaken, gelet ook op de ontwikkelingen in de zorg en de aanstaande decentralisatie in 2015?

Bekijk het antwoord

Hoe kunnen we als gemeente gebruik maken van het samenwerkingsinstrument EGTS?
Onze gemeente werd door een van onze partners bij de uitvoering van een programma voor territoriale samenwerking gewezen op de mogelijkheid om te kiezen voor het samenwerkingsinstrument ‘Europese Groepering voor Territoriale Samenwerking’. Wat is dit voor instrument en wat zijn de voorwaarden en voordelen om er gebruik van te maken?

Bekijk het antwoord

Waar kan een grensarbeider terecht voor meer informatie over sociale zekerheid en arbeidsrecht?
Onze (grens)gemeente heeft met enige regelmaat te maken met informatieverzoeken van grensarbeiders. Zij willen specifiek meer duidelijkheid over sociale zekerheids- en arbeidsrechtelijke kwesties, die spelen wanneer zij werk komen verrichten in onze regio dan wel wanneer zij werk over de grens gaan verrichten. Bestaat hiervoor een informatiepunt?

Bekijk het antwoord

Hoe kan een buitenlands bedrijf voldoen aan de voorwaarde van een Gedragsverklaring bij een Europese aanbesteding?
Bij een Europese aanbesteding heeft de provincie in de stukken opgenomen dat alle inschrijvers een Gedragsverklaring aanbesteden moeten verstrekken. Deze verklaring wordt door dienst Justis verstrekt. Buitenlandse bedrijven kunnen echter niet door dienst Justis gescreend worden en zij kunnen daarom geen Gedragsverklaring aanbesteden aanvragen. Een Duits bedrijf wil zich nu inschrijven op de aanbesteding en stelt de volgende vraag: hoe kunnen wij aan de voorwaarde gesteld in de aanbestedingsstukken aangaande het verstrekken van een Gedragsverklaring aanbesteden voldoen?

Bekijk het antwoord

Hoe zit het met onderwijs en grensoverschrijdende samenwerking?
Als medewerker onderwijs bij een grensgemeente vraag ik me af hoe het staat met de grensoverschrijdende samenwerking (GROS) tussen Nederland en onze buurlanden Duitsland en België op het gebied van onderwijs? Wat is sinds de Kamerbrief van het Ministerie van BZK over stand van zaken Task Force GROS (april 2010) bereikt en wat gaat er nog gebeuren?

Bekijk het antwoord

Wat is de voortgang van de activiteiten van de grensmakelaar en de Taskforce GROS?
In 2009 zijn de Taskforce grensoverschrijdende samenwerking (GROS) en de functie van grensmakelaar ingesteld door de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Buitenlandse Zaken. Het mandaat van de grensmakelaar en Taskforce liep eind 2010 af. Hoe is dit van invloed op hun activiteiten en het belang van grensoverschrijdende samenwerking voor decentrale overheden?

Bekijk het antwoord

Hebben jullie informatie over grensoverschrijdende samenwerking en crisisbeheersing?
De afgelopen maanden hebben wij binnen onze provincie projecten afgerond voor grensoverschrijdende samenwerking (GROS) met Kreise in Duitsland op het gebied van crisisbeheersing en rampenbestrijding op leidinggevend niveau. De projecten werden ondersteund door het ministerie van Binnenlandse Zaken en wij hebben samen met onze zusterorganisatie in Duitsland de projecten uitgevoerd.

Bekijk het antwoord

Publicaties

Actiepunten

Kamerbrief over Grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van economie en arbeid, juli 2015
Voortgangsbrief GROS, februari 2015
Voortgangsbrief GROS, oktober 2012
Bijlage voortgangsbrief GROS, oktober 2012
Verslag Kamerdebat GROS, december 2011

Grenseffectentoets, Panteia 2014
Kansen aan de grens, VNG 2014
Advies wegnemen praktische belemmeringen bij grensoverschrijdende arbeid, 2013
‘Wij doen dat zo’: Onderzoek naar de grenseffecten van Europees beleid, Universiteit Leiden 2012
Benelux Almanak Grensoverschrijdende Samenwerking 2011-2015, Benelux 2011

GROS actielijsten

GROS actielijst Nederland/Vlaanderen, oktober 2012. Over dit document:

1) Deze lijst schept geen juridisch verbindende verplichtingen. Beide zijden engageren zich tot het leveren van een adequate inspanning om de knelpunten in deze lijst (de actiepunten) binnen 2 a 2,5 jaar op te lossen, dan wel om binnen deze periode forse voortgang te boeken. De monitoringspunten zullen op iets grotere afstand worden gevolgd.

2) De lijst is een dynamisch document. Beide zijden kunnen aangeven een punt van de lijst te willen afvoeren of – indien daarover overeenstemming bestaat – er een actiepunt of monitoringspunt aan toe te voegen. Ook kunnen Nederland en Vlaanderen bij onderlinge overeenstemming besluiten een monitoringspunt te verheffen tot actiepunt.

3) In Nederland zal het Ministerie van Binnenlandse Zaken primair verantwoordelijk zijn voor het monitoren van de voortgang; in Vlaanderen het Departement Internationaal Vlaanderen. Beide departementen houden daarover ook onderling contact.

4) De actie- en monitoringslijst is niet het enige instrument van Vlaams-Nederlandse grensoverschrijdende samenwerking. Vlaanderen en Nederland erkennen de grote, eigen, en intrinsieke waarde van een goede samenwerking en communicatie op alle bestuurlijke niveau’s en zij blijven deze samenwerking aanmoedigen en waar mogelijk faciliteren.

Kamerbrief ‘Stand van zaken Actielijst Nederland-Vlaanderen’, februari 2015

GROS Actielijst Nederland-Nedersaksen, januari 2014
GROS Actielijst Nederland – Noordrijn-Westfalen, december 2013

 

 

 

 

 

Wet- en regelgeving

Wat is GROS?
Benelux- en de Anholt-overeenkomst

De Raad van Europa is de motor achter grensoverschrijdende samenwerking. In 1980 werd de Kaderovereenkomst van Madrid gesloten. Hierdoor hebben regionale en lokale overheden de mogelijkheid om op publiekrechtelijke basis over de grens samen te werken. Lidstaten kunnen zo bilaterale en multilaterale overeenkomsten sluiten over grensoverschrijdende samenwerking.

Er zijn twaalf bilaterale en multilaterale overeenkomsten opgesteld. Voor Nederland en zijn buurlanden zijn voornamelijk de Benelux-Overeenkomst en de Anholt-Overeenkomst van belang.

Europese Groepering voor Territoriale Samenwerking

De Verordening over Europese groepering voor territoriale samenwerking (EGTS) is op 1 augustus 2006 in werking is getreden. De verordening biedt de mogelijkheid een grensoverschrijdend lichaam op te richten met rechtspersoonlijkheid.

Juridisch instrument

Een EGTS is een juridisch instrument om grensoverschrijdende, transnationale of interregionale samenwerking tussen regionale of lokale overheden te vergemakkelijken. De leden van een EGTS kunnen lidstaten, regionale en lokale overheden en publiekrechtelijke instellingen zijn. De leden moeten uit ten minste twee lidstaten komen.

Met name landen die nog geen partij zijn bij de Kaderovereenkomst van Madrid of die geen bilateraal akkoord hebben afgesloten, kunnen gebruik maken van de verordening. Voor Nederland is de EGTS verordening daarom van minder toegevoegde waarde.

Structuurfondsprogramma’s

De EGTS-verordening is ontstaan nadat bleek dat lidstaten moeilijkheden ondervonden bij grensoverschrijdende samenwerking in het kader van de Europese structuurfondsprogramma’s. Bijzonder is dat de EGTS overheden voor het eerst de mogelijkheid biedt zich te verenigen in instanties uit verschillende landen, zonder dat daarvoor een internationale overeenkomst is getekend door de nationale parlementen.

Benelux Verdrag

Decentrale overheden kunnen via het Benelux Verdrag in de drie Beneluxlanden op publiekrechtelijke basis grensoverschrijdend samenwerken.

Het eerste Benelux Verdrag werd in 1958 ondertekend voor een periode van vijftig jaar. Omdat er noodzaak was tot vernieuwing is een nieuw verdrag vastgesteld dat op 1 januari 2012 in werking is getreden. Het nieuwe verdrag is meer pragmatisch ingericht en beter afgestemd op de veranderende internationale en maatschappelijke context.

Hoofdthema’s Benelux-samenwerking

De nieuwe Benelux-samenwerking richt zich op drie hoofdthema’s:

– Interne markt en economische unie;
– Duurzaamheid;
– Justitie en binnenlandse zaken.