Grensoverschrijdende samenwerking

Nederland beschikt over een groot grensgebied: zeven van de twaalf provincies grenzen aan het buitenland. Al meer dan 50 jaar wordt er gewerkt aan het verbeteren van de grensoverschrijdende samenwerking (GROS). Daaruit zijn succesvolle samenwerkingsvormen gekomen, zoals de EUregio’s en de Benelux. Meer informatie over wat GROS is, samenwerkingverbanden in het kader van GROS en over EU-regio’s leest u in de bijbehorende webdossiers.

Grenzen en verschillen

Door taal- en cultuurverschillen en de verschillen in wet- en regelgeving is de grens nog steeds duidelijk aanwezig. Burgers kunnen hier ook dagelijks mee geconfronteerd worden. Dit zorgt dan voor problemen op onder andere het gebied van wonen, werken, onderwijs en zorg. Dat kan bijvoorbeeld worden veroorzaakt doordat lidstaten Europese richtlijnen verschillend interpreteren, of omdat bij nieuwe Europese wetgeving de concrete impact ervan op specifiek de grensregio’s niet altijd wordt voorzien. Ook in het Signaleringsloket bij Europa decentraal komen signalen van decentrale overheden binnen over knellende Europese regels bij grensoverschrijdende samenwerking.

Financiële aspecten

Grensoverschrijdende samenwerking kent ook financiële aspecten, en dan met name in de vorm van het benutten van Europese subsidies voor het stimuleren van grensoverschrijdende projecten. Meer informatie hierover en over het gebruik van het instrument van de Europese Groepering voor Territoriale Samenwerking (E(G)TS) vindt u onder het webdossier Regionaal beleid en structuurfondsen, Europese territoriale samenwerking en EFRO.

Taskforce Grensoverschrijdende Samenwerking

In 2008 heeft de Raad voor het Openbaar Bestuur (Rob) op verzoek van de toenmalig minister van BZK het advies ‘Besturen over Grenzen’ uitgebracht en bekeken hoe het GROS dossier steviger verankerd kon worden. Omdat uit het advies voortkwam dat voor het oplossen van bepaalde knelpunten bij GROS het Rijk een grote rol kan spelen, werd onder meer voorgesteld om een Taskforce Grensoverschrijdende Samenwerking in te richten. De Taskforce had het doel om binnen een jaar de grootste knelpunten in de grensregio’s op te lossen. De grensregio’s, de buurlanden en de vakministeries hebben vervolgens de handen ineen geslagen om dit mogelijk te maken. De toenmalige knelpunten zijn later omgezet in actiepunten. Ook na 2008 zijn er blijvend diverse actiepunten en beleidsvoorstellen ter stimulering van grensoverschrijdende samenwerking en ter oplossing van knelpunten geformuleerd. Meer hierover leest u in het webdossier Actiepunten. Meer informatie over de wijze waarop het GROS dossier is georganiseerd en welke actiepunten nog steeds worden ondernomen, vindt u onder het webdossier Organisatie GROS.

Actualiteiten in Nieuwsbrief GROS

De afdeling Europa en Binnenlands Bestuur van het ministerie van BZK verstuurt maandelijks een digitale nieuwsbrief over grensoverschrijdende samenwerking. U kunt zich hier kosteloos abonneren. Voor meer informatie kunt u contact op nemen via postbus.gros@minbzk.nl. Onder Organisatie GROS, tabblad nieuws vindt u een overzicht van de meest recente en eerder uitgebrachte nieuwsbriefnummers.

Beleid

Nieuws

Decentrale overheden pakken grensproblematiek aan met GROS

Nederlandse en Belgische overheden zijn intensiever gaan samenwerken om problematiek in de grensstreek te verhelpen. Dit blijkt uit de ‘Kamerbrief inzake beleid ten aanzien van België en Vlaanderen’ van 4 februari. Grensoverschrijdende samenwerking (GROS) biedt verschillende decentrale overheden de mogelijkheid om grensoverschrijdende knelpunten bijvoorbeeld op het gebied van onderwijs, infrastructuur etc. weg te nemen en te voorkomen in de grensstreek.

Lees het volledige bericht

Internationale aanpak grensoverschrijdende criminaliteit in Limburg

De Nederlandse minister van Veiligheid en Justitie en de Belgische ministers van Justitie in Maastricht afspraken gemaakt over nog intensievere samenwerking van opsporingsdiensten in de bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit, waar decentrale overheden mee te maken krijgen.
Lees het volledige bericht

Comité van de Regio’s adviseert Parlement en Raad over herziening EGTS

Het Comité van de Regio’s (CvdR) heeft tijdens een bijeenkomst in Porto op 19 april in kaart gebracht hoe een Europese Groepering voor Territoriale Samenwerking (EGTS) kan bijdragen aan regionale ontwikkeling. De hieruit voortgekomen aanbevelingen zijn aan het Europees Parlement en de Europese Raad voorgelegd. Decentrale overheden kunnen grensoverschrijdende samenwerkingsverbanden aangaan en middels een EGTS de uitvoering daarvan vereenvoudigen.

Lees het volledige bericht

Rapport grensregio Zuid-Limburg verschenen

Grensregio’s kunnen te maken krijgen met specifieke problemen zoals bevolkingsdaling en lagere aantrekkingskracht voor verhuizende huishoudens. In opdracht van het ministerie van BZK en de provincie Limburg zijn de kansen voor grensoverschrijdende samenwerking voor Zuid-Limburg, Tongeren, Luik en Aken in kaart gebracht. Hiermee wordt beoogd de grensoverschrijdende samenwerking verder te bevorderen.

Lees het volledige bericht

Nieuwsbrieven Grensoverschrijdende samenwerking (GROS)

Het ministerie van BZK brengt sinds september 2013 de nieuwsbrief Grensoverschrijdende Samenwerking (GROS) digitaal uit. Hierin wordt aandacht besteed aan actualiteiten, bijeenkomsten en wetenswaardigheden die voor beleidsambtenaren die zich met dit onderwerp bezighouden, van belang zijn. U kunt zich via de reguliere aanmeldingsprocedure kosteloos abonneren op de nieuwsbrief.
Lees het volledige bericht

Terugblik conferentie grensoverschrijdende arbeidsmarkt in Maastricht

Op 16 december 2013 bezochten zo’n 220 deelnemers de conferentie ‘Work in progress: Hier wordt gewerkt aan een grensoverschrijdende arbeidsmarkt’ in het MECC in Maastricht. Een conferentie die werd georganiseerd door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en die op uitnodiging van de provincie Limburg plaatsvond in Maastricht. Op www.grosconferentie2013.nl vindt u een impressie met foto’s en een verslag van de conferentie.

Lamers nieuwe voorzitter Nederlandse delegatie Comité van de Regio’s

Cor Lamers is sinds 11 februari 2015 de nieuwe voorzitter van de Nederlandse delegatie van het Comité van de Regio’s (CvdR). Tijdens zijn voorzitterschap bij de spreekbuis van lokale en regionale overheden wil Lamers dat EU wet- en regelgeving eenvoudiger te implementeren wordt voor Nederlandse overheden. De Schiedamse burgemeester neemt het voorzitterschap over van de commissaris van de Koning van Noord-Brabant, Wim van de Donk.
Lees het volledige bericht

Commissie komt met kennisplatform voor regio’s

Tijdens een bijeenkomst met de vertegenwoordigers van regio’s in Brussel op 13 februari benadrukte Eurocommissaris Crețu het belang van kennisuitwisseling. Om deze uitwisselingen te bevorderen, lanceert de Commissie op 24 maart 2015 een peer-to-peer platform.
Lees het volledige bericht

Europa komt met kennisplatform voor onderzoek en innovatie

Er komt een Europees platform om onderzoek en innovatie te stimuleren en daarmee werkgelegenheid te creëren. Dit maakten de Europese Commissie en het Comité van de Regio’s (CvdR) 26 februari bekend. Decentrale overheden die de rol van de regio op genoemde gebieden  willen versterken kunnen belang hebben bij dit platform.
Lees het volledige bericht

Praktijkvragen

Hebben jullie informatie over grensoverschrijdende samenwerking en crisisbeheersing?
De afgelopen maanden hebben wij binnen onze provincie projecten afgerond voor grensoverschrijdende samenwerking (GROS) met Kreise in Duitsland op het gebied van crisisbeheersing en rampenbestrijding op leidinggevend niveau. De projecten werden ondersteund door het ministerie van Binnenlandse Zaken en wij hebben samen met onze zusterorganisatie in Duitsland de projecten uitgevoerd.

Bekijk het antwoord

Hoe kan een buitenlands bedrijf voldoen aan de voorwaarde van een Gedragsverklaring bij een Europese aanbesteding?
Bij een Europese aanbesteding heeft de provincie in de stukken opgenomen dat alle inschrijvers een Gedragsverklaring aanbesteden moeten verstrekken. Deze verklaring wordt door dienst Justis verstrekt. Buitenlandse bedrijven kunnen echter niet door dienst Justis gescreend worden en zij kunnen daarom geen Gedragsverklaring aanbesteden aanvragen. Een Duits bedrijf wil zich nu inschrijven op de aanbesteding en stelt de volgende vraag: hoe kunnen wij aan de voorwaarde gesteld in de aanbestedingsstukken aangaande het verstrekken van een Gedragsverklaring aanbesteden voldoen?

Bekijk het antwoord

Hoe kunnen we als gemeente gebruik maken van het samenwerkingsinstrument EGTS?
Onze gemeente werd door een van onze partners bij de uitvoering van een programma voor territoriale samenwerking gewezen op de mogelijkheid om te kiezen voor het samenwerkingsinstrument ‘Europese Groepering voor Territoriale Samenwerking’. Wat is dit voor instrument en wat zijn de voorwaarden en voordelen om er gebruik van te maken?

Bekijk het antwoord

Hoe zit het met onderwijs en grensoverschrijdende samenwerking?
Als medewerker onderwijs bij een grensgemeente vraag ik me af hoe het staat met de grensoverschrijdende samenwerking (GROS) tussen Nederland en onze buurlanden Duitsland en België op het gebied van onderwijs? Wat is sinds de Kamerbrief van het Ministerie van BZK over stand van zaken Task Force GROS (april 2010) bereikt en wat gaat er nog gebeuren?

Bekijk het antwoord

Is de Patiëntenrichtlijn van invloed op gemeentelijke zorgtaken en zorg over de grens?
Inwoners van onze grensgemeente kunnen gezondheidszorg soms beter of sneller in het buitenland krijgen. Klopt het dat de Europese Patiëntenrichtlijn 2011/24/EU voor grensoverschrijdende gezondheidszorg mogelijkheden biedt om zorg in het buitenland te kunnen ontvangen en vergoed te krijgen? En welke invloed heeft deze richtlijn op de organisatie van gemeentelijke zorgtaken, gelet ook op de ontwikkelingen in de zorg en de aanstaande decentralisatie in 2015?

Bekijk het antwoord

Waar kan een grensarbeider terecht voor meer informatie over sociale zekerheid en arbeidsrecht?
Onze (grens)gemeente heeft met enige regelmaat te maken met informatieverzoeken van grensarbeiders. Zij willen specifiek meer duidelijkheid over sociale zekerheids- en arbeidsrechtelijke kwesties, die spelen wanneer zij werk komen verrichten in onze regio dan wel wanneer zij werk over de grens gaan verrichten. Bestaat hiervoor een informatiepunt?

Bekijk het antwoord

Wat is de voortgang van de activiteiten van de grensmakelaar en de Taskforce GROS?
In 2009 zijn de Taskforce grensoverschrijdende samenwerking (GROS) en de functie van grensmakelaar ingesteld door de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Buitenlandse Zaken. Het mandaat van de grensmakelaar en Taskforce liep eind 2010 af. Hoe is dit van invloed op hun activiteiten en het belang van grensoverschrijdende samenwerking voor decentrale overheden?

Bekijk het antwoord

Publicaties

Actiepunten

Kamerbrief over Grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van economie en arbeid, juli 2015
Voortgangsbrief GROS, februari 2015
Voortgangsbrief GROS, oktober 2012
Bijlage voortgangsbrief GROS, oktober 2012
Verslag Kamerdebat GROS, december 2011

Grenseffectentoets, Panteia 2014
Kansen aan de grens, VNG 2014
Advies wegnemen praktische belemmeringen bij grensoverschrijdende arbeid, 2013
‘Wij doen dat zo’: Onderzoek naar de grenseffecten van Europees beleid, Universiteit Leiden 2012
Benelux Almanak Grensoverschrijdende Samenwerking 2011-2015, Benelux 2011

GROS actielijsten

GROS actielijst Nederland/Vlaanderen, oktober 2012. Over dit document:

1) Deze lijst schept geen juridisch verbindende verplichtingen. Beide zijden engageren zich tot het leveren van een adequate inspanning om de knelpunten in deze lijst (de actiepunten) binnen 2 a 2,5 jaar op te lossen, dan wel om binnen deze periode forse voortgang te boeken. De monitoringspunten zullen op iets grotere afstand worden gevolgd.

2) De lijst is een dynamisch document. Beide zijden kunnen aangeven een punt van de lijst te willen afvoeren of – indien daarover overeenstemming bestaat – er een actiepunt of monitoringspunt aan toe te voegen. Ook kunnen Nederland en Vlaanderen bij onderlinge overeenstemming besluiten een monitoringspunt te verheffen tot actiepunt.

3) In Nederland zal het Ministerie van Binnenlandse Zaken primair verantwoordelijk zijn voor het monitoren van de voortgang; in Vlaanderen het Departement Internationaal Vlaanderen. Beide departementen houden daarover ook onderling contact.

4) De actie- en monitoringslijst is niet het enige instrument van Vlaams-Nederlandse grensoverschrijdende samenwerking. Vlaanderen en Nederland erkennen de grote, eigen, en intrinsieke waarde van een goede samenwerking en communicatie op alle bestuurlijke niveau’s en zij blijven deze samenwerking aanmoedigen en waar mogelijk faciliteren.

Kamerbrief ‘Stand van zaken Actielijst Nederland-Vlaanderen’, februari 2015

GROS Actielijst Nederland-Nedersaksen, januari 2014
GROS Actielijst Nederland – Noordrijn-Westfalen, december 2013

 

 

 

 

 

Wet- en regelgeving

Wat is GROS?
Benelux- en de Anholt-overeenkomst

De Raad van Europa is de motor achter grensoverschrijdende samenwerking. In 1980 werd de Kaderovereenkomst van Madrid gesloten. Hierdoor hebben regionale en lokale overheden de mogelijkheid om op publiekrechtelijke basis over de grens samen te werken. Lidstaten kunnen zo bilaterale en multilaterale overeenkomsten sluiten over grensoverschrijdende samenwerking.

Er zijn twaalf bilaterale en multilaterale overeenkomsten opgesteld. Voor Nederland en zijn buurlanden zijn voornamelijk de Benelux-Overeenkomst en de Anholt-Overeenkomst van belang.

Europese Groepering voor Territoriale Samenwerking

De Verordening over Europese groepering voor territoriale samenwerking (EGTS) is op 1 augustus 2006 in werking is getreden. De verordening biedt de mogelijkheid een grensoverschrijdend lichaam op te richten met rechtspersoonlijkheid.

Juridisch instrument

Een EGTS is een juridisch instrument om grensoverschrijdende, transnationale of interregionale samenwerking tussen regionale of lokale overheden te vergemakkelijken. De leden van een EGTS kunnen lidstaten, regionale en lokale overheden en publiekrechtelijke instellingen zijn. De leden moeten uit ten minste twee lidstaten komen.

Met name landen die nog geen partij zijn bij de Kaderovereenkomst van Madrid of die geen bilateraal akkoord hebben afgesloten, kunnen gebruik maken van de verordening. Voor Nederland is de EGTS verordening daarom van minder toegevoegde waarde.

Structuurfondsprogramma’s

De EGTS-verordening is ontstaan nadat bleek dat lidstaten moeilijkheden ondervonden bij grensoverschrijdende samenwerking in het kader van de Europese structuurfondsprogramma’s. Bijzonder is dat de EGTS overheden voor het eerst de mogelijkheid biedt zich te verenigen in instanties uit verschillende landen, zonder dat daarvoor een internationale overeenkomst is getekend door de nationale parlementen.

Benelux Verdrag

Decentrale overheden kunnen via het Benelux Verdrag in de drie Beneluxlanden op publiekrechtelijke basis grensoverschrijdend samenwerken.

Het eerste Benelux Verdrag werd in 1958 ondertekend voor een periode van vijftig jaar. Omdat er noodzaak was tot vernieuwing is een nieuw verdrag vastgesteld dat op 1 januari 2012 in werking is getreden. Het nieuwe verdrag is meer pragmatisch ingericht en beter afgestemd op de veranderende internationale en maatschappelijke context.

Hoofdthema’s Benelux-samenwerking

De nieuwe Benelux-samenwerking richt zich op drie hoofdthema’s:

– Interne markt en economische unie;
– Duurzaamheid;
– Justitie en binnenlandse zaken.